تاریخ انتشار خبر: 21 خرداد 1392 - ساعت 09:14:53
کتاب‌آهنگران

کتاب‌آهنگران

«كتاب آهنگران» شامل 220 صفحه خاطره از صادق آهنگران و بیش از ۵۰۰ قطعه از نوحه‌های اوست. صوت تمامی نوحه‌های مندرج در کتاب به اضافۀ چهل قطعۀ تصویری از نوحه‌خوانی‌های حاج صادق آهنگران در سال‌های دفاع مقدس، در قالب دو لوح فشرده، ضمیمه کتاب شده‌اند.

31شهریور1359، بی‌شک در ذهن هر ایرانی یادآور خاطراتی تلخ بعضا شیرین از حملۀ عراق و آغاز جنگ تحمیلی است که هشت سال هم ادامه یافت. در آن سال‌ها انسان‌های بزرگی، در عرصه‌های مختلف ظاهر شدند؛ فرماندهانی چون چمران، باکری و باقری و... . بی‌تردید در عرصه‌های دیگری غیر از فرماندهی و نظامی‌گری در جنگ، نمونه‌های ماندگاری وجود داشته‌اند. عرصۀ هنر و فرهنگ را هم می‌توان بخشی دیگر حماسه و دفاع دانست که در این حوزه نام شهید آوینی و حاج‌صادق آهنگران فراموش‌نشدنی‌است. کتاب آهنگران که توسط انتشارات سوره مهر منتشر شد.

کتاب آهنگران

علی اکبری، نگارنده و ناشر این اثر است. به‌گفتۀ اکبری، او به‌سبب سن‌کم نتوانست فضای جبهه را تجربه کند، اما با نوحه‌های آهنگران بزرگ شده و از آرزوهایش، انتشار کتابی در ارتباط با آهنگران بود و در راه تاًلیف و انتشار آن از هیچ نهاد دولتی کمک نگرفته است. او پس از تلاش‌های فراوان برای جمع‌آوری خاطرات و پیاده‌کردن نوارهای کاست صدای آهنگران که شامل نوحه‌‌های سال‌های جنگ می‌شد؛ سرانجام در مهرماه1391 این عملیات 30 ماهه را روانۀ بازار نشر کرد. «كتاب آهنگران» شامل 220 صفحه خاطره از صادق آهنگران و بیش از ۵۰۰ قطعه از نوحه‌های او، توسط انتشارات يا‌زهرا(س) روانۀ بازار نشر شده است. صوت تمامی نوحه‌های مندرج در کتاب به اضافۀ چهل قطعۀ تصویری از نوحه‌خوانی‌های حاج صادق آهنگران در سال‌های دفاع مقدس، در قالب دو لوح فشرده، ضمیمه کتاب شده‌اند. خاطرات محمدصادق آهنگران با خاطراتی از اولین تجربۀ مداحی‌اش در کودکی و ورود تدریجی‌اش به هیئت‌های اهواز آغاز می‌شود و پس از مرور فعالیت‌های انقلابی آهنگران در کنار دوستان همشهری‌اش همچون شهید حسین‌علم‌الهدی، از کسب تجربه‌های بیشتر در زمینۀ مداحی و ابداع سبک‌های جدید و گردآوری اشعار مناسب می‌گوید.

روز اول

اولین تجربه‌های مداحی محمدصادق آهنگران در دوران نوجوانی این‌گونه روایت شده است: «شش سالم بود که معلم‌مان در دبستان صدایم می‌زد و می‌آوردم پای تخته، بعد از من می‌خواست که بخوانم... در محله‌مان در اهواز هیئتی بود به‌نام هیئت علی‌اصغر(ع) محرم‌ها که می‌شد، در این هیئت با یک بلندگوی دستی می‌خواندم و در کوچه‌ها می‌رفتیم... روز بعد هم که عاشورا بود، از من خواستند بروم بخوانم و دوباره قبول کردم. هیئت که تمام شد و رسیدیم حسینیه، دورم را گرفتند و برای سال بعد هم دعوتم کردند. این اتفاق در یازده، دوازده سالگی‌ام افتاد و کارم از همین جا شروع شد.» ازدواج محمدصادق آهنگران در سال 1359 و دشواری‌های پیش‌روی همسرش به خاطر سفرهای متعدد آهنگران برای مداحی در جمع رزمندگان لشکرهای مختلف، بخش دیگری از «کتاب آهنگران» را به خود اختصاص داده و در آن آمده است: «یکی از مشکلات همسرم، وابستگی شدید حسین [اولین فرزند آهنگران] به من بود. وقتی می‌خواستم خانه را ترک کنم، او مجبور بود حسین را به نحوی سرگرم کند تا متوجه نشود... می‌آمد طوری محکم به پای من می‌چسبید که مادرش به سختی او را جدا می‌کرد. وقتی راه می‌افتاد، تا در مجتمع دنبالم می‌آمد و جوری گریه می‌کرد که تمام همسایه‌ها دل‌شان برای او می‌سوخت و به خاطر همین گریه‌های زیاد، اسمش را گذاشته بودند: حسین کثیرالبکاء!» شهید حسین علم‌الهدی و زنده‌یاد حسین پناهی از جمله دوستان و نزدیکان محمدصادق آهنگران در سال‌های نخستین پیروزی انقلاب‌اند که در خاطرات آهنگران در زمینۀ تئاتر تا حضوری جدی‌تر در جبهه‌ها برای مداحی، نقش داشته‌اند و در «کتاب آهنگران» اطلاعات تازه‌ای از آن‌ها در اختیار خواننده قرار گرفته است. نقش شهید حسین علم‌الهدی در روند پیروزی انقلاب و ویژگی‌های اخلاقی او در خاطرات محمدصادق آهنگران برای اولین بار بیان شده و تصویری تازه از این شهید به نمایش گذاشته شده است.

حماسی بخوان

آهنگران در ماه‌های آغازین جنگ‌ تحمیلی عراق علیه ایران، مداحی و خواندن دعای کمیل برای رزمندگان را برای توسل به ائمه(ع) و ادای احترام به شهدا انجام می‌داد. پس از پخش اولین مداحی‌اش از تلویزیون، واسطه‌ای از سوی امام‌خمینی(ره) پیغام می‌آورد که به سوی اشعار حماسی روی آورد. وی دراین‌باره می‌گوید: «بعد از این تذکر امام(ره)، پروندۀ گذشته را بستم و در تمام شعرهایی که به صورت نوحه می‌خواندم، سعی می‌کردم بُعد حماسی کار را در نظر بگیریم... نکته‌ای که باید در این‌جا اشاره شود این است که به غیر از حضرت امام(ره) هیچ‌کس به این بُعد کار توجهی نداشت و امام(ره) تنها کسی بود که این مسئله را گوشزد کرد و من و امثال من، از آن به بعد راه خود را پیدا کردیم. شاید از همین‌جا بود که رویکرد مداحی محمدصادق آهنگران، سمت و سوی تبلیغی و حماسه به خود گرفت. به گفتۀ رزمندگان و مردم، صدای محمدصادق آهنگران یکی از مهم‌ترین عوامل حضور نیروهای مردمی در جبهه‌های دفاع مقدس بوده که به راحتی نمی‌توان از کنار این عامل تبلیغی در زمان جنگ گذشت. شهرت او در میان مردم به حدی می‌رسد که حالا خاطراتش، مملو از لحظات ابراز علاقه مردم نسبت به صادق آهنگران و دردسرها و مشکلاتی است که برای او ایجاد می‌شده است؛ خاطراتی طنز و خنده‌آور که خستگی قلم صیقل‌نخورده نویسنده را از تن خواننده بیرون می‌کند.

در قاب خاطره

در بخشی از خاطرات آهنگران از اجرای مراسم دعای کمیل در یکی از شهرها و تمهید جالب برای دوری از ازدحام جمعیت به خاطر حضور آهنگران آمده است: «پشت مسجد کوچه باریکی قرار داشت و آن‌ها برنامه‌ریزی کرده بودند، من خودم را به کوچه پشت مسجد رسانده و از داخل پنجره وارد مسجد شوم... گفتند قلاب می‌گیریم و شما خیلی فرز برو بالا و بپر داخل. هاج و واج ماندم، ولی به ناچار و با اکراه قبول کردم... وقتی رسیدم بالا دهانم از تعجب بازمانده بود. پنجره دقیقاً داخل شبستان مسجد باز می‌شد و جمعیت، چند متر پایین‌تر درست زیر پای من نشسته بودند. آن‌ها هم وقتی مرا دیدند، حیرت کردند که من آن بالا چه کار می‌کنم... مجبور شدم از همان‌جا بپرم پایین. مردم با هیجان به استقبالم آمدند و ولوله‌ای به پا شده بود که بیا و ببین. حساب کن از در مسجد وارد نشده بودم و آمده بودم تا مثلاً میان‌بر بزنم. حالا از بالای جمعیت درآمدم و آن‌ها بعضاً خنده‌شان گرفته بود که چرا من از در مسجد نیامدم داخل و رفتم بالای پنجره وسط مسجد. خلاصه شد همان آش و همان کاسه.

اشعار

در بخش دوم «کتاب آهنگران» متن نوحه‌های محمدصادق آهنگران به تفکیک موضوعی جای گرفته است. 538 قطعه شعر با مضامینی همچون جهاد و شهادت، امام‌خمینی(ره)، ائمه اطهار(ع) و شهدای واقعه عاشورا به همراه زمان و مکان اجرای نوحه و نام شاعر آن به چاپ رسیده و دو لوح فشرده شامل قطعات تصویری و صوتی از نوحه‌های محمدصادق آهنگران ضمیمه کتاب شده‌اند. متن اشعاری در این کتاب گنجانده شده‌اند که یک سوم آن‌ها هم در اختیار صادق‌ آهنگران نبود.

حبیب‌الله معلمی، شاعر و کشاورزی بود که اولین اشعار و سبک‌های مداحی جدی آهنگران، به واسطۀ آشنایی با او شکل می‌گیرد و این اعتماد تا جایی پیش می‌رود که رمز عملیات‌ها را به او می‌گفتند تا پیش از آغاز هر عملیات، شعری با آن بسراید و آهنگران آن را در جمع رزمندگان بخواند. شهادت دوستان محمدصادق آهنگران و ذکر نام آن‌ها در اشعار اول جنگ، یکی دیگر از بن‌مایه‌های مضمونی اشعار حبیب‌الله معلمی می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به شعر «کو‌یاوران، هم‌سنگران حسینم حسینم/ علم‌الهدی آن نور هر دو عینم» اشاره کرد.

از اشعار و نوحه‌های معروفی که شنیدن آن دل هرعاشق را به آن سال‌ها و خاطرات تلخ و شیرینش می‌برد و در این کتاب به ‌آن اشاره شده می‌توان به:

با نوای کاروان باربندید همرهان/ این قافله عزم کرببلا دارد

الرحیل ای خفتگان همسفر با عاشقان/ سوی حسین رفتن لطف و صفا دارد

ای لشکر صاحب زمان/ آماده باش آماده باش

بهر نبردی بی امان/ آماده باش آماده باش

رزمندگان جان به کف روز شجاعت آمده/ ای لشکر روح خدا گاه شهادت آمده

جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم جامعۀ شفاهی است و به همین دلیل، مداحی و شاعری و قصه‌گویی در آن بسیار اثرگذار است و شاهد عملی ارتباط و تاًثیرپذیری متقابل شعر و جامعۀ‌ایرانی در گوشه گوشۀ «کتاب آهنگران» دیده می‌شود. اهمیت ادبیات شفاهی و نوشتاری و آیینی جنگ هم که بخش مهمی از ادبیات دفاع مقدس را به خود اختصاص داده، در میان نوحه‌ها و مداحی‌های آن دوران قابل پیگیری است. البته تاکنون کارهایی در این حوزه انجام شده که بیشتر به شکل جُنگ‌واره سروده‌ها به چاپ رسیده‌اند. این اثر به عنوان اولین مرجع در خور توجه در زمینۀ ثبت خاطرات فعالان فرهنگی جنگ، قابل ستایش بوده و امیدواریم که تدوین چنین اثری دربارۀ شاعران جنگ و دیگر مداحان و حتی کارگردانان و بازیگران تئاتر و سینما در زمان جنگ تکرار شود. بنابراین دسترسی خاطرات خودگفت محمدصادق آهنگران در کنار صوت و تصویر اجراهای او در بخش ضمیمۀ «کتاب‌آهنگران» این اثر را منحصر به فرد نشان می‌دهد و به حوزۀ نوحه‌شناسی و ادبیات مردمانۀ جنگ، رونق خواهد بخشید.

سیدمجتبی مومنی

 

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]