تاریخ انتشار خبر: 21 خرداد 1392 - ساعت 09:29:40
کشف حجاب، زمینه ها پیامدها و واکنش ها

کشف حجاب، زمینه ها پیامدها و واکنش ها

کتاب «کشف حجاب، زمینه ها پیامدها و واکنش ها»، کنکاشی است پیرامون تلخ‌ترین رویداد قانونی در تاریخ معاصر ایران است.

قانونِ تغییر در سبک زندگی مردم

معرفی کتاب «کشف حجاب، زمینه ها پیامدها و واکنش ها»

 

 

کتاب «کشف حجاب، زمینه ها پیامدها و واکنش ها»، کنکاشی است پیرامون تلخ‌ترین رویداد قانونی در تاریخ معاصر ایران. رضاخان پهلوی، پس از رسیدن به قدرت و به‌دست گرفتن زمام امور کشور، شتابی دو چندان به تب تجددطلبی در ایران داد و تلاش کرد هرچه بیشتر فرهنگ و آداب‌ورسوم مردم ایران را به اروپا نزدیک کند. در واقع او تصور می‌کرد با غربی کردن عادات اجتماعی و فرهنگی مردم، مملکت پیشرفت کرده و به‌سوی توسعه پیش می رود. ازاین‌رو در حالی که بازرگانان داخلی و تولیدکنندگان ایرانی در پی سیاست های اقتصادی وارداتی دولت سرخورده شده بودند، پادشاه ایران راه توسعه پیشرفت و آبادانی کشور را در غربی کردن شکل و ظاهر مردم می دید. ازاین‌رو ابتدا با قانون متحدالشکل کردن البسه افراد ذکور مملکت و سپس با قانون ضد بشری کشف حجاب نیات غربی خود را پیاده کرد. نیت کشورهای اروپایی برای تبدیل کردن ایران به بازاری هدف برای کالاهای مصرفی اروپا، باعث شد تا رضاخان برنامه‌های گسترده‌ای را برای تغییر مدل زندگی مردم ایران به اجرا بگذارد.

 

کتاب کشف حجاب، تلاشی است برای روشن کردن ابعاد این واقعه تاریخی. این کتاب با بهر گیری از منابع مختلف و اسناد تاریخی کشف حجاب، اتفاقات قبل و بعد کشف حجاب و نیز مرور خاطرات و تاریخ های سیاسی اجتماعی به ماجرای کشف حجاب در دی ماه سال 1314 و بعد از آن و نیز زمینه‌های پیدایش آن می‌پردازد. این کتاب در شش فصل جداگانه، تجددگرایی و کشف حجاب، مقدمات اعلام کشف حجاب، اعلام کشف حجاب و اقدامات سازمان‌یافته برای پیشبرد آن، سیر کشف حجاب در شهرها ولایات و مناطق عشایری، واکنش های اجتماعی در برابر کشف حجاب و پیامدهای کشف حجاب را مورد بررسی قرار می‌دهد.

 

در فصل اول این کتاب به نقش تجددطلبی در کشف حجاب پرداخته‌شده. برای درک نقش تجددطلبی در واقعه کشف حجاب، باید مفهوم تجددطلبی را دانست و نخستین تجددطلبان ایرانی را شناخت. همچنین بررسی سیر شتاب‌زده تجددطلبی در ایران به درک این نقش کمک شایسته‌ای می‌کند. اینکه گونه تجددطلبان تمام همت خود را برای تغییر شیوه ظاهری مردم ایران بکار بستند و ابتدا با قانون متحدالشکل کردن مردان ایرانی و تحمیل کلاه‌های پهلوی و بعد شاپو به مردان و سپس قانون رفع حجاب از زنان تلاش کردند تا ظاهر اجتماعی ایران را اروپایی کنند.

 

در فصل دوم، نویسنده به زمینه‌ها و مقدمات اعلام کشف حجاب پرداخته. شاید بتوان سفر رضاشاه به ترکیه لائیک را نقطه عطف و سکوی پرتابی دانست که عزم شاه را برای غربی کردن ظاهر زنان ایران جدی تر نمود. در این فصل همچنین به زمینه‌های دیگری همچون تشکیل کانون بانوان در سایه حمایت های دربار و سفارت انگلستان و نیز تأسیس مدارس دخترانه به شیوه اروپایی و توسعه و ترویج آن توسط غرب‌زده‌ها و تجددطلبان اشاره شده است.

 

فصل سوم کتاب به اعلام کشف حجاب و اقدامات سازمان‌یافته برای پیشبرد آن می‌پردازد. اینکه چگونه قانون منع حجاب تهیه و تصویب شد و بعد هم در یک بخشنامه عمومی در هفدهم دی ماه لازم‌الاجرا اعلام گردید. حکومت شاهنشاهی ایران با برگزاری جشن‌هایی مبتذل تحت عنوان جشن های تجدد یا ترقیات جدید کشور و سخنرانی های پرشور و جو زده عوامل غرب‌گرا به اقدامات تبلیغی وسیعی دست زدند. همچنین از ابزارهای قهریه فراوانی هم در پیشبرد این سیاست استفاده شد. از آن جمله می‌توان به گشت زدنی و گماردن مأموران شهربانی در همه معابر عمومی برای برخورد با زنان محجبه، جلوگیری از ورود زنان محجبه به حمام‌ها، ممنوعیت سوارشدن آنها به اتومبیل با اخذ التزام از گاراژ دارها و گماردن مأمور برای جلوگیری از ورود زنان چادری به اماکن زیارتی اشاره کرد.

 

در فصل چهارم خوانندگان سیر کشف حجاب در شهرها ولایات و مناطق عشایری را مطالعه می‌کند. آن چنانکه دولت در پیشبرد هدف خود در روستاها و مناطق عشایری توفیق چندانی نمی‌یابد و این سیاست به خوبی در روستاها پیش نمی رود. اما باید توجه داشت که اجرای قانون منع حجاب نه تنها شهر به شهر و ولایت به ولایت که در مورد اشخاص مختلف نیز به شیوه‌های متفاوتی به اجرا درآمد. مثلاً در مورد متنفذین شهر معمولاً سایش کمتری رخ می‌داد و سیاست های نرم تری برای به اطاعت درآوردن آنها اجرا شد. در شهرهای مذهبی مانند قم هم سیاست کشف حجاب به آرامی و با ملاحظاتی پیش‌رفت. آن چنانکه معلمان زن مدارس قم زیر بار بخشنامه دولتی نرفتند و دسته‌جمعی استعفا دادند. مردم مذهبی هم به آسانی این قانون را نپذیرفتند

 

اما در دو فصل پایانی کتاب، واکنش های اجتماعی در برابر کشف حجاب(فصل پنجم) و پیامدهای کشف حجاب(فصل ششم) مورد بررسی قرار می‌گیرد. و به واکنش زنان طبقات مختلف و مردان آنها به این ماجرا و نیز پیامدهای فرهنگی اجتماعی و اخلاقی کشف حجاب می‌پردازد. در پایان کتاب نیز تصاویری از اسناد و عکس های مربوط به کشف حجاب منتشر شده است.

 

کتاب «کشف حجاب، زمینه ها پیامدها و واکنش ها» نوشته مهدی صلاح توسط موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی در سال 84 و در 400 صفحه به چاپ رسیده است. قیمت پشت جلد این کتاب (چاپ اول 1384) بیست و پنج هزار ریال است.

 

جابر خرم‌نیا

 

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]