تاریخ انتشار خبر: 27 تير 1392 - ساعت 07:03:40
 تلخ و شیرین کتاب‌های فلسفی در سال91

تلخ و شیرین کتاب‌های فلسفی در سال91

فلسفه ي غرب در ميان رشته هاي علوم انساني جايگاه ويژه اي دارد ، فلسفه بنيان علوم انساني است . آنچه شايد علم جديد را به ارمغان آورد در انديشه ي فيلسوفان تقوم يافته بود . شايد آنچه بهتر از هر علم ديگري انسان معاصر را توصيف كرد ، فلسفه بود .

فلسفه ي غرب در ميان رشته هاي علوم انساني جايگاه ويژه اي دارد ، فلسفه بنيان علوم انساني است . آنچه شايد علم جديد را به ارمغان آورد در انديشه ي فيلسوفان تقوم يافته بود . شايد آنچه بهتر از هر علم ديگري انسان معاصر را توصيف كرد ، فلسفه بود .

اما وضعيت فلسفه در ايران خود تاريخ ديگري دارد . تاريخ تفكر عقلاني – فلسفي در سنت اسلامي به همان سده هاي نخستين ظهور اسلام بر مي گردد و در اين ميان ايرانيان بيش از ملل ديگر در اين رشته اهتمام داشتند . اينكه چگونه و چرا اين اتفاق افتاد جاي بررسی فراوان دارد ولي آنچه اهميت دارد اين است كه فلسفه ي ذاتا يوناني ، در ايران تاريخي غير از تاريخ يونان را رغم زد . ولي تقريبا از عهد شاهان صفوي به اين سو تفكر پويايي خود را از دست داد . گرچه فكر در ايران همانند اروپا به ورطه ي سنتي مدرسي و پذيرش يك فيلسوف يا يك تفكر به عنوان معيار هرگز نيفتاد ولي از پويايي باز ماند .

 

 

آنچه بعد از مشروطه شاهدش هستيم سو كردن دوباره به فلسفه و تفكر غربي است . ولي محققين معاصر با متفكران پيشين تفاوت هايي دارند . فروغي با فارابي قابل قياس نيست و شايد اين مقايسه خطاست . فروغي نويسنده ي دقيقي است و فارابي مقام موسس فلسفه ي اسلامي را داراست . البته قبل از فارابي مترجمين و محققيني درزمينه ي فلسفه ي يوناني تحقيق مي كردند و سنت ترجمه ي نسبتا ريشه داري در فلسفه به وجود آمده بود . اينكه آيا مي توان اكنون را با زماني مشابه در گذشته مقايسه كرد يا نه خود محل تأمل است ولي آنچه اساسي گمان مي شود نياز به خواندن و ترجمه كردن و تأليف كتب مفيد در زمينه ي فلسفه ي معاصر غربي است . كه شايد بار ديگر موسسي از دل اين سنت كهن برخيزد .

 

 

اين چند كلمه بهانه اي بود براي بررسي وضعيت نشر كتب فلسفه ي غرب در سال 91 . آنچه همچون هميشه در نشر سال گذشته نمايان بود غلبه ي ترجمه بر تأليف بود . البته بايد توجه داشت كه ذات ترجمه خود تفكر است و شايد تفكري عميق . از انتخاب كتاب گرفته تا برابر نهادها و يا افزوده هاي مترجم تا فرايند نشر همه و همه كمك شاياني است به تفكر .

 

 

آنچه در بازي بين دو زبان اتفاق مي افتد خود ، صورت محقق تفكر در آينه ي ديگري است ، پس نبايد اساسا ترجمه را كاري دست دوم و سطحي دانست .

 

 

نگاهي به تنوع نشر در سال قبل با وجود تمام مشكلات نشر و گلايه هاي تكراري در اين زمينه ، مي تواند سو گيري بهتر ناشران را براي ترجمه ي آثار كلاسيك و يا دست اول در حوزه ي فلسفه ي غرب مشاهده كرد . به عنوان نمونه از ترجمه ي آثار هگل در سال گذشته مي توان به دو ترجمه از دانش منطق هگل كه اولي به ترجمه ي ابراهيم ملك اسماعيلي از سوي انتشارات نگاه روانه ي بازار شد و ديگري به نام علم منطق با ترجمه ي زيبا جبلي از سوي انتشارات شفيعي اشاره كرد . نكته ي برجسته ي هر دو ترجمه ؛ ترجمه از متن آلماني است .

 

 

كتاب كلاسيك ديگري كه سال گذشته چاپ شد، كتاب شهر خدا اثر آگوستين قديس بود به ترجمه ي حسين توفيقي از سوي نشر دانشگاه اديان و مذاهب . همچنين كتاب دانش هرمنوتيك و مطالعه ي تاريخ كه سومين مجلد از شش جلد آثار برگزيده ي ديلتاي در زبان انگليسي به فارسي ترجمه شد .

 

 

كتاب ديگر ، دانشنامه ي علوم فلسفي هگل نيز در اين سال دو جلد به عنوان منطق و فلسفه ي طبيعت به ترجمه ي زيبا جبلي از سوي انتشارات شفيعي روانه ي بازار شد .

 

 

كتاب تنوع تجربه ي ديني اثر ويليام جيمز ، هنر به منزله ي تجربه اثر جاي ديويي ، حيات ذهن اثر هانا آرنت ، فرد و كيهان در فلسفه ي رنسانس اثر ارنست كاسيرر و بوطيقاي فضا اثر گاستن باشلار ،  تنها پاره اي از كتب دست اول و نويسندگان برجسته اي است كه در سال گذشته ترجمه و چاپ شده است .

 

 

در اين ميان همچنين كتب ديگري نيز چاپ شده كه گرچه به اندازه ي كتب ذكر شده از نويسندگان و يا فيلسوفان طراز اول نبود ولي اهميت كمتري نداشته و در انتقال انديشه جايگاهي مهم داشته اند . در اين ميان مي توان به ترجمه ي دو جلدي كتاب جنبش پديدارشناسي اثر هربرت اسپيگلبرگ ترجمه ي مسعود عليا كه از سوي نشر مينوي خرد چاپ شد اشاره كرد . همچنين كتاب در آمدي به علم هرمنوتيك فلسفي اثر ژان گروندن ترجمه ي حنايي كاشاني ، نشر مينوي خرد . و يا كتاب مرلوپونتي ستايشگر فلسفه نوشته ي تيلر كارمن ترجمه ي هانيه ياسري ، نشر ققنوس وكتاب هگل نوشته ي فردريك بيزر نشر ققنوس ، ترجمه ي مسعود حسيني .

 

 

آنچه ذكر شد غالبا در سنت فلسفه ي قاره اي بود . سال گذشته چند كتاب نسبتا جدي در سنت فلسفه ي تحليلي هم چاپ شد كه مي توان از فلسفه ي ادرك حسي اثر ويليام فيش ترجمه ي ياسر پور اسماعيل ، نشر حكمت و مسائل و نظريه هاي ادراك حسي در فلسفه ي معاصر كه گزينشي از مقالاتي در اين زمينه بود و از سوي ياسر پوراسماعيل گزينش و ترجمه شده بود نام برد .

 

 

اما همچنين دو مجموعه به موازات هم در حوزه ي فلسفه ي تحليلي با عنوان آشنايي با... از سوي انتشارات هرمس و آشنايي با فلسفه ي تحليلي  انتشارات حكمت چاپ شد كه اولي تأليفي بود و دومي ترجمه اي و هر دو در قطع پالتويي چاپ شدند . نشر هرمس سه كتاب با عنوان آشنايي با فلسفه ي ذهن و آشنايي با فلسفه معرفت شناسي و آشنایی با فلسفه علم منتشر کرد . این مجموعه به سردبیری ضیاء موحد می باشد .

 

 

و نشر حكمت در ادامه ي چاپ آن مجموعه از سال 90 دو عنوان ديگر با نام فلسفه ي ذهن و فلسفه ي علم را در سال 91 چاپكرد .

 

 

از كتابهاي ديگري كه به صورت مجموعه اي از گذشته در حال چاپ بودند ، چند عنوان كتاب جديد( از جمله ساختار روان شناختي فاشيسم و نامهاي تاريخ و نه نام پدر ) از مجموعه ي دفترهاي فلسفي نشر رخداد نو و همچنين نظريه ي هنر از سوي انتشارات بصيرت نيز روانه ي بازار كتاب شدند .

 

 

از مجموعه ي چگونه بخوانيم نشر رخداد نو كه در گذشته چگونه سارتر بخوانيم و چگونه هايدگر بخوانيم و ... چاپ شده بود ؛ اين بار چگونه ماركس بخوانيم منتشر شد .

 

 

در سال گذشته در زمينه ي فلسفه ي هايدگر دو كتاب از اين نويسنده منتشر شد . يكي چاپ جلد دوم نيچه ، با ترجمه ي ايرج قانوني از  سوي نشر آگه منتشر شد . و همچنين كتاب زبان ، خانه ي وجود با مقدمه ي رضا داوري اردكاني و ترجمه ي جهانبخش ناصر از طرف نشر هرمس چاپ شد . اين كتاب دربردارنده ي گفتگوي هايدگر در باره ي يكي از شاگردان شرقي اش است .

 

 

كتاب ديگر در زمينه ي هايدگر ، كتاب لوكاچ و هايدگر اثر لوسين گلدمن ترجمه ي محمد زارع است كه از سوي نشر حكمت منتشر شد.

 

 

در زمينه ي فلسفه ي زبان و زبان شناسي هم مجموعه ي نگينهاي زبان شناسي تا ده شماره از سوي انتشارات علمي چاپ شده كه سه جلد از آن به جمع آوري پاره اي از يادداشتها و مقالات كورش صفوي اختصاص دارد و شماره ي چهار به نام سوسور ، نشانه ها ، نظام و اختياري بودن و شماره ي ده به درآمدي تازه بر فلسفه ي زبان اختصاص دارد .

 

 

همچنين در سال گذشته اتفاق بديعي كه در زمينه ي فلسفه ي هنر افتاد . ترجمه ي كتابي در بافت فلسفه ي آمريكايي در باب هنر بود. كتاب هنر به منزله ي تجربه اثر جان ديويي ترجمه ي مسعود عليا نشر ققنوس در 519 صفحه .

 

 

در زمينه ي فلسفه ي هنر و مطالعات نظري هنر همچنين مي توان به نظريه ي هنر اثر سينتيا فريلند ترجمه رحيم قاسميان نشر بصيرت اشاره كرد و كتاب بوطيقاي‍ ژيژك در سنت فلسفه ي پست مدرن در باب سينما و همچنين ايده – تئاتر از آلن بديو و ديگران به گزينش و ترجمه ي امير كيان پور از سوي انتشار مينوي خرد چاپ اشاره كرد .همچنين ترجمه ي جديدي از مقدمه اي بر زيبايي شناسي هگل از طرف انتشارات آرشام به ترجمه ي ستار معصومي روانه ي بازار شد . براي آشنايي بيشستر با فلسفه ي هنر هگل مي توانيد به كتاب درس گفتارهايي پيرامون فلسفه ي زيبايي شناسي در چهار جلد كه از سوي نشر شفيعي با ترجمه ي زيبا جبلي چاپ شده رجوع كنيد .

 

 

كتاب انسان شناسي هنر تأليف ناصر فكوهي نيز جزو آثار قابل توجه در زمينه ي مطالعات نظري هنر از سوي نشر ثالث منتشر شد . همچنين كتاب فاني و باقي به تأليف مجيد اخگر از سوي نشر حرفه هنرمند كه درآمدي انتقادي بر مطالعه ي نقاشي ايراني است نيز از كتبايهاي جدي و انديشه اي در مورد هنر ايراني مي باشد كه با اتكا بر روشهاي فلسفه ي هرمنوتيكي و پديدارشناسانه به نگارش در آمده .

 

 

 كتاب ديگر در زمينه ي مطالعات نظري هنر مي توان به روايت شناسي ، شكل و كاركرد روايت اثر جرالد ترينس ترجمه ي مجمد شهبا اشاره كرد كه از سوي نشر مينوي خرد چاپ شد .

 

 

كتاب جدي ديگري كه در زمينه ي فلسفه ي هنر مي توان به آن اشاره كرد كتاب بوطيقاي فضا اثر گاستن باشلار است . اين كتاب به فضا ، معماري و ديالكتيت درون و برون مي پردازد و به سنت پديدارشناسي پايبند است .

 

 

در زمينه ي پست مدرن در سال گذشته كتاب قابل توجهي به چاپ نرسيد و تنها مي توان به كتاب تبيين پست مدرنيسم اثر سي . هيكس به ترجمه ي حسن پور سفير اشاره كرد كه از سوي نشر ققنوس منتشر شد . اين كتاب خوانشي تاريخي و انتقادي به پست مدرن دارد .

 

 

با توجه به نكته اي كه در ابتداي اين نوشته اشاره شد مبني بر اينكه اكثر آثار منتشر شده در حوزه ي فلسفه ي غرب ، آثار ترجمه اي هستند . در ذيل به تعداد معدود كتب قابل توجهي كه به صورت تأليفي در سال 1391 منتشر شده است ، اشاره مي شود .

 

 

پركار ترين نويسنده در سال گذشته داوري اردكاني بود كه بالغ بر چهار جلد كتاب را در كارنامه ي خود داشت . نگاهي نو به سياست و فرهنگ ، اخلاق در عصر مدرن و نگاهی نو به فلسفه و فرهنگ به وسيله ي نشر سخن منتشر شد و كتاب سير تجدد و علم جديد در ايران از سوي نشر فردايي ديگر چاپ شد .

 

 

كتاب جدي ديگر كه به نوشته ي داريوش درويشي به نام فيلسوف تاريك به ترجمه و توضيح منظومه ي فكري هراكليتوس مي پردازد ، از سوي نشر پرسش به زيور طبع آراسته شد . اين كتاب بالغ بر 500 صفحه است كه ترجمه ي قطعات باقي مانده ي اين فيلسوف از متن يوناني يكي از محسنات اين كتاب است .

 

 

كتاب فاني و باقي نيز به مطالعه ي نقاشي ايراني از منظر فلسفه ي قاره اي و با روشي هرمنوتيكي و پديدارشناسانه توسط مجيد اخگر با انتشارات حرفه هنرمند روانه ي بازار شد .  اين كتاب در نوع خود بي سابقه بوده و فتح بابي است در مطالعات نظري هنر بومي .

 

 

در آمدي به گفتمان شناسي ، لطف الله يار محمدي نيز از سوي نشر هرمس منتشر شد . كتاب با زباني شيوا ابتدا سعي در روشن كردن اين مفهوم و بر طرف كردن اشتباهات رايج در اين زمينه دارد . كتاب همانگونه كه از عنوانش پيداست مقدمه اي است براي ورود به گفتمان شناسي .

 

 

كتاب تاريخ طبيعي زوال – تأملاتي در باره ي سوژه ي ويران ، نوشته ي بارانه عباديان توسط نشر بيدگل منتشر شد . گرچه كتاب حجم كمي دارد ولي در نوع خود بي سابقه است و در سنت مكتب فرانكفورت و فلسفه ي پست مدرن نگاشته شده است .

 

 

كتاب نيچه و درام پست مدرن نوشته ي يوسف آفريني از سوي انتشارات آواي دانش گستر منتشر شد . بخش اصلي كتاب به مشخصات جهان پيشا پست مدرن و پسا مدرن مي پردازد و مؤلفه هاي هر كدام را جداگانه توضيح مي دهد . وي معتقد است اقتدار زدايي از عناصر ذاتي پست مدرن است . نقطه ضعف كتاب استفاده ي كم از منابع زبان اصلي است .

 

 

کتاب فرهنگ اصطلاحات فلسفی کانت نیز به وسیله ی مسعود امید و بهزاد حسن پور از سوی نشر علم منتشر شد . در این زمینه کتابی قبلا به فارسی ترجمه نشده بود و این کتاب به صورت تألیفی و بی سابقه است .

 

 

مجموعه ي آشنايي با ... نيز از سوي نشر هرمس تماما تأليفي است و تمهيدي است براي موضوعات و رشته هاي مختلف فلسفه ي تحليلي .

 

 

كتاب دوستي ، چند رويكرد به يك مفهوم . تدوين و ترجمه ي مالك حسيني از سوي نشر هرمس منتشر شد كه در بر دارنده ي دوستي از منظر دين و فرهنگ و فلسفه ي غربي است .

 

 

كتاب ديگري كه در حوزه ي تأليف قابل توجه است كتاب در آمدي فلسفي – تاريخي به روشنگري ( از كانت تا فوكو ) به قلم مالك شجاعي جشوقاني و با مقدمه ي دكتر داوري اردكاني است كه از سوي نشر علم منتشر شده . اين كتاب جزو معدود كتابهايي است كه در زمينه ي بررسي روشنگري به فارسي نوشته يا ترجمه شده است . البته محور بحث كانت و فوكو هست . و تحت اشراف دكتر داوري به نگارش در آمده .

 

 

نويسنده ي ديگري كه در حوزه ي فلسفه در سال گذشته قلم زده ، آقاي يحيي كبير است كه دو جلد فلسفه آنتروپولوژی:مبادی و مبانی انسان شناسی از آثار تطبيقي نسبتا مفيد در اين حوزه است که نشر مطبوعات دینی آن را منتشر کرده است .

 

 

در نهايت به پاره اي نكات در باره ي نشر فلسفه در سال گذشته اشاره مي شود .

 

 

از مترجمين پر كار در سال گذشته مي توان به زيبا جلبي با ترجمه ي سه جلد از آثار هگل اشاره كرد . همچنين مسعود عليا با ترجمه ي دو جلدي جنبش پديدارشناسي و كتاب هنر به منزله ي تجربه و حيات ذهن .

 

 

همچنان غلبه نشر با حوزه ي فلسفه ي قاره اي در مقابل فلسفه ي تحليلي است كه اين رويه در سنت نشر در اكثر سنوات پابرجا بوده .

 

 

يكي از كتابهاي مفيدي كه در سال گذشته در مورد تطبيق يا به يك معنا آشتي اين دو سنت ترجمه شد كتاب ويتگنشتاين و گادامر است كه مي تواند نمونه ي خوبي براي اين دست كارها باشد .

 

 

تعداد عناوين چاپ اول در سال 91 نسبت به سال 90 كاهش داشته است كه مي تواند به جهت مشكلات نشر و گراني كاغذ باشد .

 

 

یادداشت از استاد مرتضی اسدی

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]