تاریخ انتشار خبر: 29 مرداد 1392 - ساعت 02:20:14
فرهاد حسن زاده

فرهاد حسن زاده

در این نوشتار آثار حسن زداه را با توجه به نوع ادبی و دور ه‌ی سنّیِ مخاطبان،فهرست‌وار ازنظر می‌گذرانیم:...

او از اعضای مؤسّس و نایب رئیس انجمن نویسندگان کودک و نوجوان و از فعالانِ نویسندگی در نشریات مربوط به این گروه سنّی است. بیش از 50 کتاب از او به چاپ رسیده که قریب به اتّفاق آنان برای کودک و نوجوان نوشته شده است.

 

 

وی درباره‌ی چگونگی وارد شدنش به عرصه‌ی نویسندگی و طی‌کردن دور‌ه‌های مختلف آن چنین  می گوید:

 

 

ـ ازعواملی که در نوشتن من نقش داشتند. زندگی در حدّ فاصل دور رودخانه‌ی عظیم بهمنشیر و اروند بودکه در در این فضا آدمی همیشه احساس می کند زنده است و روح بزرگی دارد. در سال دوم راهنمایی با جمشید خانیان که نوجوانی علاقه‌مند به قصه‌ و تئاتر بود، آشنا شدم. دوره‌ی راهنمایی بهترین دوره‌ی فعالیت‌های ادبی – هنری بود ، با مدرسه‌ای که دیوار به دیوار اروند قرار داشت و اگر سرک می کشیدی، آن سوی شط، نخلستان‌های عراق را می‌دیدی.

 

 

اولین نوشته‌ام یک نمایش نامه‌ی منظم بود به اسم«نفرین آهو» که در کانون پرورش فکری شماره‌‌ی یک آبادان اجرا شد. شعرها و قصه‌های دیگری هم نوشتم که همه در ذهن پر التهاب جنگ سوخت و خاکستر گردید. این اولین دوره‌ی نویسندگی من(1354 ـ 1359) بودکه تمام شد.

 

 

سال 59 تا 68، سال‌های سخت مهاجرت و دربه‌دی بود؛ در شهرهای اصفهان، شیراز، تهران، یزد، اندیمشک، آبادان و... با کارگری، بنّایی ، برق‌کاری، دوچرخه سازی، قنّادی، کاردر پتروشیمی و ... گرچه این سال‌ها با چنگ و دندان به زندگی چسبیده بودم، اما در مجموع روزهایی بود که می‌بایست در آن شرایط زندگی می‌کردم تا امروز با اتّکا به تجربه‌ی آن روزها بهتر بنویسم؛‌گرچه در آن سال ها هم رابطه‌ام هرگز با کارهای هنری و ادبی قطع نشد.

 

 

سال 68 مجدداً به فکر نوشتن افتادم. شروع این دوره هم با یک قصه‌ی منظم بود که کار تصویرگری آن را هم ناگزیر خودم انجام دادم.

 

 

آثار حسن زداه را با توجه به نوع ادبی و دور ه‌ی سنّیِ مخاطبان،فهرست‌وار ازنظر می‌گذرانیم :

 

 

1ـ شعر کودکان:

 

 

«ماجرای روباره و زنبور» (راهگشا، 1370)، «دفتر مهران»(راهگشا، 1372).

 

 

2ـ داستان کوتاه کودکان:

 

 

بیا آواز بخوانیم»(پریسا، 1376)، «دارکوب و کرگدن»(به‌نشر، 1378)، «هدیه‌ی خیس»(به‌نشر، 1378)، «لولویِ زیبایِ قصه» (پیدایش، 1379)، قصه‌ی آقا جیرجیر» (خانه‌ی ادبیات)،«دولقمه‌ی چرب و نرم»(ویژه نشر، 1380)، «مرده‌ای که زنده شد»(خورشید  خانوم، 1380)، «شکستنی»(خورشید خانوم، 1380)و...

 

 

3 ـ مجموعه‌س داستان نوجوانان:

 

 

«ماروپلّه» (سروش، 1373) برگزیده‌ی سال 1373، «سمفونی حمّام»)قدیانی، 1374)، «بزرگ‌ترین خط کش دنیا»(حوز‌‌ه‌ی هنری، 1375)، «هندوانه به شرط عشق»)عصر، 1378)، «عشق وآینه» (پیدایش، 1381)، «گزیده‌ی داستان کوتاه»(نیستان، 1381)، «همان‌لنگه کفشِ بنفش»(کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، 1382) و...

 

 

4 ـ رمان نوجوانان :

 

 

«ماشور در مه»(حوزه‌ی هنری، 1373) برگزیده‌ی کانون پرورش فکری در 1374 و تقدیر شده از سوی وزارت ارشاد در 1375، «انگشت مجسّمه»(حوزه‌ی هنری، 1376)، «آهنگی برای چهارشنبه‌ها» (روزگار، 1377)،‌«نمکی و مارعینکی»(حوزه‌ی هنری، 1378)، «مهمان مهتاب»(صریر، 1375) و...

 

 

5 ـ داستان ‌های بلند:

 

 

«گاه روشن، گاه تاریک» (مدرسه، 1375)، «امیرکبیر فقط یک خلبان نیست»(روزگار، 1377)، «کلاغ کامپیوتری»(حوزه‌ی‌هنری، 1378)، «سفربه خیر سلطان سنجر»(ذکر، 1381).

 

 

6 ـ رمان بزرگسالان:

 

 

«حیاط خلوت»(ققنوس، 1382) و «ایستگاه 7».

 

 

او چند کتاب با موضوع زندگی نامه‌ی مشاهیر و بزرگان و یک دوره ی 3 جلدی طنز با عنوان «روزنامه همشاگردی» را نیز به رشته‌ی تحریر درآورده است. در طی این سال‌ها بیش از 15 جایزه از جشنواره‌های مختلف به آثار حسن زاده تعلْق گرفته که مهم ترین آنها جایزه‌ی «جشنواره‌ی بزرگ برگزیدگان ادبیات کودکان و نوجوانان» بود ه به 20 نویسنده‌ی برتر بیست سالِ بعد از انقلاب اهدا شد.

 

 

آثار داستانی نویسنده با موضوع دفاع مقدس

 

 

الف: مهمان مهتاب(تهران، صریر، 1375، چاپ اول)

 

 

مصراعی از شعر بیدل دهلوی نام این کتاب رارقم زده است:«مکن خورشید را مهمان مهتاب».

 

 

داستان، تصویر زندگی خانواده‌ای آبادانی و سرگذشت آنها در روزهای اولیّه‌ی جنگ است و ماجرای اصلی قصّه، حولِ محور 2 شخصیت  ـ که برادری دوقلو به نام‌های «فاضل» و «کامل» هستند ـ می‌گردد. فاضل برای دفاع از میهن در شهر می ماند و کامل، برادر دیگر، جنگ را رها می‌کند و همراه خانواده به ماهشهر عزیمت می‌کند و با خانواده‌ی عمّه خود‌ ـ که آنها هم آبادانی هستند ـ به اصفهان می‌روند. اتّفاقاتی که برای این دو خانواده در حین مسافرت و اقامت اجباری آنها در شهرک مهاجرین پیش می‌آید و ده‌ها حادثه‌ی ریز و درشت دیگر، وقاثع فرعی رمان به شمار می‌روند. در واقع، داستان با جدایی دو برادر از یکدیگر آغز می شود وسرانجام پس از گشتن ها و رفتن‌ها با پیوستن آن‌دو به یکدیگر و رسیدن به یک وحدت نظر در حفظ و حراست از وطن و ایستادگی در برابر دشمن به پایان می رسد.

 

 

حسن ‌زاده، مهمان مهتاب را حدیث مقامت 45 روزه ی آبادان وخرمشهر می داند. کامران پارسی نژاد درکتاب «جنگی داشتیم داستانی داشتیم»(صریر، 1384، صص 79 ـ 82) می گوید:

 

 

ـ در این کتاب حسن زاده دست به ابتکار زده است. داستان به طور همزمان در 2 مکان دنبال می شود در فصلی مناطق جنگ زده به تصویر در می‌آید ودر فصلی دیگر اوضاع و احوال جنگ زدگان آورده می‌شود. او در این کتا بیش از همه ذوقِ تصویر گریِ حوادث ناگواری را دارد که درآغاز جنگ بر مردم جنوب کشور رفته است. وی الگویی از ساخت طبقه‌ی حاکم در جبهه و مناطق غیر جنگی ارایه می دهد و نماینده‌ی اصلی هریک از این دو محور 2 برادر 2 قلو با نام‌های فاضل و کامل هستند. این دو، نمادی از شخصیت‌ دورنی یک انسان در دو کالبد هستند که هر یک با توجه به پیش زمینه‌ی دو شخصیّت فاضل و کامل دو جامعه‌ی حاکم بر مردم جنوب را روایت کند و نشان دهد که عاقبت، جامعه‌ی حاکم بر جبهه است که پیروز می شود و کامل که علاقه‌ای به موطن اصلی خود نشان نمی داد، پس از مشاهده‌ی شهرهای دیگر قصد بازگشت به زادگاه خود را می کند.

 

 

ب: باران وآتش، زندگی‌نامه ی داستانی(کرمان، لشکر 41 ثارالله، 1372، چاپ اول)

 

 

این کتاب با در نظر داشتن واقعیّت‌ها و مستندات، در قالب داستان، زندگی، مجاهدت‌ها،دلاوری‌ها و سرانجام عروجِ سردار شهید، مهدی زندی‌نیا را ـ که در عملیات کربلای 5 با گلوله‌ی مستقیم تانک دشمن به شهادت رسید ـ روایت می کند.

 

 

ج: گونی، گونی، گونی‌ها، داستان کوتاه(مجله‌ی کمان، شماره‌ی 21، خرداد 1376)

 

 

داستان رزمنده‌ای است که یک پایش رادر جنگ از دست داده است. او برای کار وامرار معاش نزد آقای لطفی، تاجر برنج می رود تا کارهای حسابداری او را انجام دهد؛ اما لطفی از این ‌که او رزمنده  بوده و ممکن است برایش مشکلاتی در مسیر تجارت‌های مجاز و غیر مجاز او ایجاد کند، بهانه می‌گیرد. رسول روی پیشنهاد همسرش، «مدینه» برای رفتن پیش رضا در روستا و انجام کار کشاورزی فکر می‌کند و نهایتاً آن را منطقی وعملی می‌بیند.

 

 

د: آهنگی برای چهارشنبه‌ها، رمان نوجوانان (تهران، روزگار، 1377، چاپ اول)

 

 

فرزانه و مادرش در خانه‌ای تنها زندگی می‌کنند. فرهاد برای فرزانه به جنگ رفته و از او خبری نیست. فرزانه در یک فیلم بازی می کند و با گارگردان آن ـ مجید ـ ازدواج می‌کند. کارگردان با پسری جنوبی به نامِ فرهان آشنا می‌شود واو در فیلم به ایفای نقش می‌پردازد. پدر فرهان نیز با دختری از گروه فیلم‌برداری ازدواج می‌کند واو از این بابت ناراحت است. فرزانه با فرهان صمیمی می شود و بعد از تمام شدن کارفیلم، فرهان وبرادر فرزانه با هم به جبهه عزیمت می کنند. فرهان نابینا و برادر فرزانه اسیر می شود.

 

 

هـ : عشق وآینه، مجموعه‌ی داستان( پیدایش، 1379، چاپ اول)

 

 

کتاب از 6 داستان تشکیل شده است:

 

 

روی خط افق، پرگار، عشق وآینه، سفر و صفر، دیده‌بان، شهرام شیش.

 

 

2 داستان از این مجموعه‌، دارای مضمونی مرتبط با جنگ می‌باشد:

 

 

پرگار، روایت حال رزمنده‌ای به نام«حیات» است که با حالتی نوستالژیک، به حدیث نفس می‌پردازد و ماجراهایی را که بر او و هم‌نسلانش گذشته،واگویه می کند. پرگار رابرخی از منتقدین یکی از بهترین داستان‌های کوتاه جنگ دانسته‌اند.

 

 

و: حیاط خلوت: رمان بزرگسالان( تهران، ققنوسع 1382، چاپ اول)

 

 

«حیاط خلوت، خلوتی در حیات آدم‌هاست، به هنگامی که بیگانه با همه‌ی وقت‌های خویشند».

 

 

این رمان بارِ نوستالژیک دارد و بازتابی از واقعیّت‌های اجتماعی با پس‌زمینه‌ی جنگ است؛ روایت از عشقی همچون آتشِ مانده زیرِ خاکستر . داستانِ جمعی از دوستان است که بر اثر جنگ، سال‌ها همدیگر را ندیده‌اند. این دورافتادگی از یکدیگر و زادبوم، یک احساس گم‌شدگی به آنها القا می‌کند و بعدها وقتی که همدیگر را می‌یابند، احساس می‌کنند که یک نسل گم شده هستند؛ نسلی که پیشینه و هویّت خود را از دست داده است. جنگ آنها را سرگشته وسرگردان کرده و گویا دچار بی هویّتی شده‌اند و هنگامی که باز می گردند، با بازگشت به خاطرات کودکی سعی می کنند به یک نوع هویّت دست یابند. در این رمان چند دوست که از یاران و دوستان دبستانی هم بودند وسالیان درازی را ناخواسته وناگزیر، دور از هم زندگی کرده‌اند، در پی چاپ یک آگهی همدیکر را می‌یابند.

 

 

«حیاط خلوت»، در یکصد و پنجاه و یکمین نشست کتاب ماه فلسفه و ادبیات در خانه‌ی کتاب با حضور شهرام اقبال زاده فتح الله بین نیاز، محمد حسن شهسواری و فرهاد حسن زاده مورد نقد  بررسی قرار گرفت ک گزارش آن در روزنامه‌ی ایران، هفتم مهرماه 1383 منتشر شد.

 

 

حسین پارسایی در مقاله‌ای با عنوان«ازخاک تا خاطره»،فتح الله بی نیاز و شهرام اقبال‌زاده در همین شماره‌ی نشریه(ص 14) و روح الله مهدی پور عمران در نوشتاری مفصّل و مبسوط با عنوان «آهسته و پیوسته» از زوایای گوناگون، این رمان را تحلیل کرده اند.

 

 

حیاط خلوت در بخش رمان نوجوانان از سوی «جایزه‌ی ادبی مهرگان» مورد تقدیر قرار گرفت و رمان برگزیده‌ی «جشنواره ی ادب پایداری» شناخته شد ونامزد دریافت «جایزه‌ی ادبی بنیاد گلشیری» و «قلم زرّین» هم گردید.

 

 

ز: ایستگاه 7، رمان بزرگسالان.

 

 

ایستگاه7، نام یکی از محله‌های آبادان است. این رمان حسن زاده برخلاف سایر نوشته های جنگی وی ـ که در آنها درگیری‌های جنگ، نقش اساسی را بازی می‌کردند ـ به حوادث پیرامونی و حاشیه‌ی جنگ می‌پردازد ورنگی عاشقانه دارد و نوع روایت آن هم متفاوت با دیگر آثار داستانی نویسنده است. 

 

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]