تاریخ انتشار خبر: 18 شهريور 1392 - ساعت 06:36:30
فیروز زنوزی جلالی

فیروز زنوزی جلالی

در سال 1354 برای مأموریتی نظامی روانه‌ی ایتالیا شد. سل 1356 با چاپ داستان«تمشک وحشی» در روزنامه ی کیهان، دور دوم نویسندگانی اش را آغاز کرد و داستان‌هایی در کیهان، کیهان فرهنگی، کیهان هوایی، گاه نامه‌داستان و ادبستان منتشر نمود.

پدرش از زنوز تبریز به استان لرستان مهاجرت نمود و فیروز تحصیلات ابتدایی اش را در بروجرد آغاز کرد و با توجه به شغل پدرش که نظامی بود، سال 38 همراه خانواده به تهران آمد و دوره‌ی ابتدایی و دبیرستان را در آن‌‌جا به پایان رساند و لیسانس نظامی را از نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی گرفت و در سال 1348 به استخدام نیروی دریایی درآمد و سال بعد به بوشهر منتقل گردید.

 

 

اولین داستانش را بانام «یک لحظه بیش نیست»، سال 1350 در مجله ی فردوسی منتشر کرد؛ اما به دلیل ممانعتِ ارتش موقتّاً چیزی انتشار نداد.

 

 

در سال 1354 برای مأموریتی نظامی روانه‌ی ایتالیا شد. سل 1356 با چاپ داستان«تمشک وحشی» در روزنامه ی کیهان، دور دوم نویسندگانی اش را آغاز کرد و داستان‌هایی در کیهان، کیهان فرهنگی، کیهان هوایی، گاه نامه‌داستان و ادبستان منتشر نمود. از 1357 مدتی در خرمشهر و بوشهر کار کرد. از 1356 دوباره به نوشتن پرداخت و در 1366 با چاپ داستان«لک لک‌ها در (گاه‌نامه‌ی داستان) شماره‌ی 6، همکاری با حوزه ی هنری سازمان تبلیغات اسلامی را آغاز کرد و در همین سال رتبه‌ی اول را در مسابقه‌ی نمایش نامه‌نویسی فجر به خاطر نمایش‌نامه‌ی«درختی در برزخ« احراز کرد.

 

 

وی در شورای رمان چند نهاد(بنیاد جانبازان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه‌ی هنری) عضویت دارد و با آموزش و پرورش نیز در انتخاب کتاب برتر آن وزارت‌خانه همکاری می‌کند. زنوزی سال 1375 در پی یک سانحه‌ی رانندگی با درجه‌ی ناخدایکمی بازنشسته شد.

 

 

وی در زمینه‌های مختلف هنری صاحب آثار متعدّد است.

 

 

الف: نمایش‌نامه نویسی:

 

 

«مثنوی کوچه»(69) ، «درختی در برزخ» (70) ، «غریبه»(71)، «فاجعه‌ی نوزدهمین»(72)، «تیغ برپشت»(73)، «سلطان و کاتب»(74)،«نماز»(75)، «جُنگ های هنری دریا»(76) و...

 

 

ب: فیلم‌نامه:

 

 

«شور وشیرین»،«این کوچولوی پُردَردِ سر»(طنز).

 

 

ج: فیلم سینمایی:

 

 

«آینه ومرداب» و «آلفا هنوز زنده است».

 

 

د: نقد:

 

 

«باران بر زمین سوخته»: بررسی و نقد داستان یک شهر، درخت انجیر معابد، مدار صفر درجه، آدم زنده از نویسنده فقید احمد محمود(تهران، تندیس،1386، چاپ اول) ـ این اثر که اولین کتاب مستقلّ زنوزی در حوزه‌ی نقد می‌باشد، در 427 صفحه با قطع وزیری به چاپ رسیده است ـ «آسیب‌شناسی ادبیات داستانی معاصر» که ظاهراً در مراحل پایانی چاپ قراردارد.

 

 

لازم به ذکراست که این نویسنده‌ی پرتلاش نقدها وتحلیل‌های متعددی درباره‌ی بسیاری از آثاری که در زمینه‌ی ادبیات داستانی نگاشته شده، به رشته‌ی تحریر درآورده است.

 

 

هـ : مجموعه‌ی داستان‌های کوتاه:

 

 

«سال‌های سرد»(68)، «خاک و خاکستر»(69)، «روزی که خورشید سوخت»(70)، «مردی با کفش‌های قهوه‌ای»(73) ـ برنده‌ی دیپلم افتخار«20سال ادبیات داستانی انقلاب اسلامی»، «اسکاد روی ماز543»(76)،«حضور»(76)، «سیاه بمبک»(77)، «گزیده‌ی ادبیات معاصر»(تهران، نیستان، 1378، چاپ اول) ـ زنوزی 7 داستان منتخب خود را در این اثر فراهم آورده است: شکلات، فتّاح، سیاه بمبک، روزی، مثل بقیّه ی روزها، داوودی ‌ها، مسوّده، روزی که خورشید سوخت.

 

 

و: رمان و داستان بلند:

 

 

«مخلوق»(79) ـ برنده‌ی دیپلم افتخار از بنیاد شهید. این رمان را عبدالعلی دستغیب در کتاب از دریچه‌ی نقد با عنوان «قهرمان داستان در جدال با نویسنده» بررسی و تحلیل کرده است.

 

 

«قاعده‌ی بازی»(86) که برنده‌ی جایزه‌ی «جشنواره‌ی دوسالانه‌ی قلم زرّین» و اثر برگزیده‌ی بخش رمانِ«جایزه‌ی جلال آل احمد» گردید.

 

 

«توپ پاشنه، سمت ساعت دو!» عنوان قصه‌ی اول از یک داستان بلند 3 قصه‌ای باموضوع جنگ دریاییِ خرمشهر در روزهای آغازین جنگ تحمیلی است. قصه‌ی دوم این داستان بلند با عنوان «سکّان، سمت، میانه‌ی اروند» نیز در مراحل  چاپ قرار دارد و قصه‌ی سوم این اثر با عنوان«خرمشهر، خرمشهر» در حال نوشته شدن است. این رمان 3 قصه‌ای، بازسازی خاطرات زنوزی از جنگ‌های آغازین دریایی در اروند ـ به هنگامی که وی کمیسر دریایی ناوچه‌های 65 نیروی دریایی بوده ـ می باشد.

 

 

عمده‌ترین مضامین داستان‌های زنوزی جنگ، فقر و شوربختی مردم و اندوه و محنت انسان‌های دردمند است.

 

 

آثار داستانی نویسنده با موضوع دفاع مقدس

 

 

الف: سیاه بُمبَک، مجموعه‌ی داستان(تهران، حوزه‌ی اندیشه و هنر اسلامی، 1360، چاپ اول)

 

 

کتاب، از6 داستان به نام‌های فتّاح، سیاه بمبک، حضور ارتفاع، اسکاد روی ماز 543 و امیر ارسلان و کُرسی بی بی طوطی تشکیل شده که موضوع 3 داستان آن در ارتباط با جنگ می‌باشد.

 

 

حضور، شرایط مدیری را در زمان جنگ نشان می‌دهد که برای حفظ موقعیّت و منصب اداری خویش از روی ریاکاری با همکار خود، آقای نظری به جبهه می رود. آن دو در منطقه ‌ای، روبه روی عراقی‌ها قرار می‌گیرند. آقای نظری بر اثر مقاومتی دلیرانه در برابر دشمن به شدت مجروح می‌شود و عراقی‌ها او را به پشا تپه‌ای می‌برند و دیگر از او خبری نمی‌شود. ولی آقای مدیر برای زنده ماندن و رها شدن از دست عراقی‌ها تن به هر التماس و ذلتی می دهدو خلاصه به اداره‌اش برمی‌گردد؛ اماحضور همکار شهیدش را در تمام مراحل حس می کند که او را سرزنش می‌نماید.

 

 

ارتفاع، داستانِ لحظاتِ آخر زندگیِ یک سرباز عراقی است. نویسنده وضع او را از لحظه‌ای که اولین رزمنده ی مسلمان به دست او به شهادت می‌رسد تا هنگامی که خودِ او در آستانه‌ی اعدام قرار می‌گیرد، از نگاه و دید همان سرباز بیان می‌کند.

 

 

اسکاد روی ماز 543، عراقی‌ها در حال آماده نمودن شرایط پرتاب کردن موشکی به سمت یکی از شهرهای ایران هستند. به موازات به تصویر کشیده شدن تلاشِ دشمن در سایت موشکی‌اش برای این اقدام ویران‌گر، زندگی روزمرّه‌و درحالِ جریانِ اقشار مختلفِ مردمی که قرار است در ایران هدف این موشک دور بُرد قرار گیرند، به شیوه‌ای جزء نگارانه توصیف می‌شود. مریم ومادرش سرگرم خرید کفش برای اوهستند، سهراب و نوعروسش مشغول انتخاب کارت عروسی می‌باشند و ...که موشک فرود می‌آید و همه‌چیز رابه خاک و خون می‌کشد.

 

 

ب: سال‌های سرد، مجموعه‌ی داستان(تهران، حوزه‌ی هنری، 1368، چاپ اول)

 

 

کتاب، حاوی 8 داستان است که فقط 2 داستان آن در ارتباط با دفاع مقدس می‌باشد.

 

 

تمشک وحشی، یادآور لحظات اعزام به جبهه و خداحافظی رزمنده‌ی بسیجی‌با دیگران، زمان حمله به دشمن و شهادت دوست و همرزمش در منطقه‌ی عملیاتی است.

 

 

اسکاد روی ماز 543 که خلاصه‌ی آن را قبلاً آورده‌ایم.

 

 

ج: خاک و خاکستر، مجموعه‌ی داستان( تهران، حوزه هنری، 1369، چاپ اول)

 

 

6 داستان با عناوین: شکلات، خاک وخاکستر تلواسه، ساعت لعنتی، ملاقات چهارم و صیّاد و توفان در این کتاب 112 صفحه‌ای آمده که 2 داستان آن با جنگ تحمیلی ارتباط دارد.

 

 

خاک و خاکستر، در این داستان، نامه‌هایی بین 2 نفر ردّ و بدل می شود. فرد مقیم آمریکا سعی دارد تا خواهر و شوهر خواهرش را متقاعد کند که برای فرار از وضعِ بحرانیِ حاکم بر کشور به خارج بیایند، ولی آنها معتقدند که باید در کشور بمانند و برای صرف‌نظر نکردن از باورها و گرایش‌های فکری خود همه‌ی سختی‌ها از جمله موشک‌باران شهرها را تحمل کنند. داستان با طرح دیدگاه‌های اعتقادی و شخصیتی دوسوی ماجرا، به عنوان نمایندگان دو گروه از افراد اجتماع پیش می‌رود.

 

 

تلواسه، ماجرای کارمندی است که در زمان بمباران وحمله‌های موشکی عراق به شهر تهران خواب آشفته‌ای می‌بیند. هراس اوازتعبیر خواب باعث می‌شود که او به گذشته و رفتار با مادر پیرش ـ که در خانه‌ای محقر زندگی می‌کند ـ بیشتر بیندیشد و در این زندگی به این نتیجه می‌رسد که او و همسرش در قبال محبّت‌های مادرش، آن‌‌گونه که شایسته‌اوست، به او رسیدگی نکرده‌اند.

 

 

در خلال داستان روحیّات و عکس‌العمل‌های مردم در برخورد با معضل موشک باران ترسیم می‌شود.

 

 

اقای عبدالعلی دستغیب در کتاب«از دریچه‌ی نقد» این مجموعه و برخی دیگر از داستان‌های دیگر زنوزی جلالی را نقّادی کرده است.

 

 

د: روزی که خورشید سوخت، مجموعه‌ی داستان(تهران، برگ، 1370، چاپ اول)

 

 

از 7 داستان کوتاه ـ چرس، فاخته‌، سکّه، روزی که خورشید سوخت، با باد با طوفان، کابین‌ها و زیتون ـ تنها یک داستان با موضوع جنگ ارتباط دارد.

 

 

با باد با طوفان، روایت حال تعدادی از خانواده‌های جنگ زده‌ ساکن خرمشهر است که دراقامت‌گاه موقّت جنگ زدگان به سر می‌برند. در این میان، پدری منتظر بازگشت پسر خویش است که در جریان دفاع از خرشهر اسیر دشمن شده و اکنون زن و فرزندان وی نزد او به سر می برند. پس از بازگشت آزادگان، عبدالله که علاوه بر جراحت شدید از ناحیه‌ی چشم و نداشتن یک دست، دچار موج گرفتگی شدید است، حالش رو به وخامت می‌گذرد و با انتقال به بیمارستان ازدیدار خانواده محروم می ‌شود.

 

 

هـ : مردی با کفش‌های قهوه ای، مجموعه ی داستان(تهران، حوزه ی هنری، 1373، چاپ اول)

 

 

از میان 9 داستان موجود در این مجموعه، فقط حوادث داستان«استحاله» از نظر زمانی در دوران جنگ اتّفاق می‌افتد.

 

 

آقای فرشید حسامی 3 کتاب اخیر آقای زنوزی را در «فصل‌نامه‌ی ادبیات داستانی» با عنوان«از آن سال‌های سرد تا روزی که خورشید سوخت» مورد ارزیابی و تحلیل قرار داده است.

 

 

و: اسکاد روی ماز 543، مجموعه ی داستان(تهران، کیهان، 1376، چاپ اول)

 

 

از 7 داستان موحود در این کتاب 4 داستان ان مضمون جنگی دارند که پیش از این به آنها پرداخته شد. عناوین داستان‌ها: اسکاد روی ماز 543، کابی‌ها، خاک و خاکستر، تمشک وحشی، تلواسه، بایاد با طوفان، ارتفاع.

 

 

ز: حضور، مجموعه داستان(کرج، دلوار، 1381، چاپ اول)

 

 

در این کتاب 5 داستان با نام‌های: حضور، فانی، شرطه، با باد با طوفان، و اسکاد روی ماز 543 آمده که خلاصه 3 داستان را از قبل ازاین مشاهده کردیم و 2 داستان دیگر را به صورت گذرا مرور می‌کنیم.

 

 

فانی، داستانِ مهرورزی پسر ودختر جوانی در زمان جنگ است. پسر جوان را به سربازی می‌برند و او در جبهه شهید می‌شود و به عشق حقیقی خود می رسد.

 

 

شرطه، حکایت حال 2 رزمنده‌ی مجروح است که در کنار شط، درون گودالی، تشنه افتاده‌اند؛ اما چون در دید دشمن قراردارند، نمی توانند تشنگی خود را با آب شط برطرف کنند.

 

 

ح: توپ پاشنه، سمت، ساعت دو! (تهران، سوره‌مهر، 1386، چاپ اول)

 

 

همان طور که در ابتدای این بحث یادآوری کردیم، این اثر، قصه ی اول از یک داستان بلند 3 قصه‌ای است که در کتابی 59 صفحه‌ای با قطع پالتویی کوچک منتشر شده است.

 

 

اینک مختصری از آن را ازنظر می‌گذرانیم:

 

 

حبیب، «مهناوی» یکمِ ناو و توپچی آن است. او با وجود اصرار پدر و مادرش تن به ازدواج نداد تا این که مادرش را از دست می‌دهد و بعد از مدتی دل‌باخته‌ی دختر عمّه‌اش، نبات می‌شود و بعد از اتمام ساعت کارش با شتاب خود را به خانه می‌رساند تا شاید بتواند، نبات راببیند یک روز که به ناو می‌رود، متوجه وضعیت غیرعادی ناو و رفتار متفاوت فرماندهان بخش‌های مختلف آن می‌گردد. فرماندهی مستقیم اوبه وی گوشزد می‌کند که امروز جای کوچک‌ترین غفت نیست و باید تمام غیرت خود را در نبرد با دشمن باکار بگیریم. او که وقوع درگیری را حتی می بیند، ناگهان به یاد خواب عمّه‌اش ـ که صبح‌ برای او تعریف کرده بود می‌افتد و مضمونش این بود که مادر حبیب در دریا منتظر اوست.

 

 

حبیب به خود نهیب زد و نجواگونه گفت: وطن و شهر مهم‌تر از نبات وعشق به اوست. او مصمّم‌تر از همیشه ‌پشت توپ نشست، توپی که از صبح موقعیت ساعت 2، یعنی محل استقرار ادوات نظامی دشمن را نشان می‌داد.

 

 

ناو به سمت «غبه» حرکت می‌کرد و حبیب در انتظار پیوستن به مادرش بود.

 

 

فرهنگ داستان نویسان دفاع مقدس

 

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]