تاریخ انتشار خبر: 21 شهريور 1392 - ساعت 04:41:33
آخرین آواز قو!

آخرین آواز قو!

این کتاب به «بازکاوی شخصیت و عملکرد شیخ فضل الله نوری بر اساس واپسین برگِ زندگی او و فرجام مشروطه» می پردازد.

این کتاب به «بازکاوی شخصیت و عملکرد شیخ فضل الله نوری بر اساس واپسین برگِ زندگی او و فرجام مشروطه» می پردازد. اندیشه های ذیل، در این کتاب، با تکیه بر انبوه استنادهای تاریخی به چشم می خورد:

1. جریان مشروطیت در ایران، از یک سو سلسله قاجار و از سوی دیگر، روحانیت را در ایران نیمه جان کرد. سلسله قاجار دارای بافتی استبدادی بود؛ ولی همچون سلسله پهلوی، بافت استعماری نداشت و حتّی در برخی موارد، مقاومت هایی نیز در برابر همسایه ها و قدرت های سلطه جو از خود نشان می داد. با جایگزینی سلسله پهلوی به جای آن، عدّه پرشماری از مشروطه خواهان، فعّالانه در ساختار حکومتی جدید وارد شدند؛ مردانی که بسیاری از آن ها وابسته به لژهای فراماسونری بودند. بخش هایی از اوایل کتاب آخرین آواز قو، به معرّفی این رجال اختصاص یافته است.

2. نویسنده در این کتاب، بر اساس آموزه به یادماندنی مرحوم آیت الله شیخ حسین لنکرانی قدس سره که فرموده بود: «هر کتابی را باید از اوّل به آخر خواند، جز کتاب سیاست را که مطالعه آن باید از صفحه آخر شروع شود!»، به مطالعه پرونده شیخ فضل الله می پردازد و واپسین برگ کارنامه شیخ را باطل کننده برچسب های ناچسبی می داند که به طور عمده از سوی رجال غربگرا و وابسته به کانون های قدرت یا منحرفان ناپخته، متوجّه شیخ فضل الله شد و سرانجام او را بردار برد؛ واپسین برگی که شیخ فضل الله با نپذیرفتن بیرق کفر، عزّت اسلام و اسلامیان را به نمایش گذاشت و سرانجام عزیزانه بر دار رفت.

3. استواری کوه آسا و خروشانی موج وارِ شیخ فضل الله، از مهم ترین فصول کتاب زندگی شیخ شهید است که اوج آن را در جریان تحصّن عبدالعظیم شاهد هستیم که در واقع، آغاز رویارویی جدّی و بی محابای جریان های غربگرا، فرقه های ضالّه و مخالفان سرسخت شیخ فضل الله با او بود؛ امّا شیخ در وصیتنامه خود در ایام تحصّن، این ایّام را بهترین ایّام عمر خود می داند و از موضع خویش باز نمی گردد.

خروش و استواری او سابقه ای دیرینه دارد؛ چنان که در جریان تحریم تنباکو نیز هنگامی که به تبعید میرزا حسن آشتیانی حکم می شود، نخستین کسی بود که در حمایت از آشتیانی به منزل او وارد شد و همان گونه که از دید عین الدوله، امین السلطان دولت را از شیخ می ترسانید و از ترس همو نیز استعفا داد، استواری او چنان بود که تا زمان دستگیری اش به وسیله فاتحان تهران، تدریس خود را رها نکرد و سرانجام عزّت و اقتدار او در برخورد او با یپرم خان و دیگر اعضای محکمه نظامی فاتحان تهران جلوه کرد.

4. در بخش های دیگر کتاب (به تفصیل و با انبوه استنادها) دانش، پارسایی، غمخواری مردم و محبوبیت او نزد بزرگمردانی مانند مرحوم آخوند ملاّمحمّدعلی رستم آبادی و مرحوم سید احمد ادیب پیشاوری، و رجال برجسته ای مانند عضدالملک به بحث گذاشته شده است.

5. در بخشی از کتاب، برتری شیخ در موضوع شناسی و رجال شناسی بر بسیاری از رجال دینی دیگر تبیین شده است؛ امری که سبب عدم هماهنگی کامل در موضعگیری های عالمان شهرها و به ویژه عالمان نجف، با عالمانی چون شیخ فضل الله شده بود. سرانجام بسیاری از مشروطه خواهان دین گرا و حتّی برخی مشروطه خواهان غربگرا، این نکته را متذکّر شدند که «سرکه انداختیم، شراب شد»! حتّی بسیاری از رجال متدیّن برای اشتباهات خود استغفار می کردند.

6. از نگاه نویسنده، موضع تند تقی زاده در برابر شیخ فضل الله، بحثی است که مرحله نخست زندگی او را تشکیل می دهد و تغییر آن در نیمه دوم زندگی اش، مسأله ناگفته ای است که ابعاد گوناگونی دارد و در مواردی چون اعتراف خودشکنانه به آلت فعل بودن در تمدید قرار نفت (1933)، تلاش برای شکایت ایران از روسیه به شورای امنیت (در جریان اشغال ایران در جنگ دوم جهانی)، مبارزه او (به همراه مجتبی مینوی، حبیب یغمایی و ...) با تغییر خط در دهه 20تا40، اعتراف به افراط و خطا در فتوای جوانی خود مبنی بر لزوم تقلید کامل از غرب، هشدار به خطر صهیونیزم، ضدّیت با فعّالیت های تبشیری، اعتقاد به سیاست موازنه منفی، حمایت از اتّحاد ممالک اسلامی در برابر استعمار و اعتقاد به لزوم فراگیری زبان عربی، چهره نمایی کرده است.

7. آخرین آواز قو در مرگ آباد تاریخ، به سبب تفویض امور به خدای متعال که در تعابیر و نوشته های اواخر عمر شیخ شهید بسیار تکرار شده، چنان طنین انداز است که تاریخ آن را فراموش نخواهد کرد.

 

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]