تاریخ انتشار خبر: 18 ارديبهشت 1393 - ساعت 17:13:56
 آموزش مهارت‌های تربیت فرزندانی سالم

آموزش مهارت‌های تربیت فرزندانی سالم

اگر در صدد کسب مهارت‌های لازم برای تربیت فرزندان خود هستید بسته پیشنهادی آموزش مهارت‌های مختلف پیرامون تربیت فرزندانی سالم را مطالعه کنید.@

اگر در صدد کسب مهارت‌های لازم برای تربیت فرزندان خود هستید بسته پیشنهادی ذیل  باعنوان آموزش مهارت ها را پیشنهاد می‌کنیم:


  1. کلیدهای پرورش مهارت های اساسی زندگی در کودکان و نوجوانان (دروتی ریچ، ترجمه: اکرم قیطاسی، نشر صابرین

معرفی کتاب:

دردنیای کنونی که تکنولوژی به سرعت در حال پیشرفت است و هر لحظه بر اطلاعات انسانها افزوده می شود، به نظر می رسد این دانش افزایی در پاره ای از موارد باعث تنیدگی هایی در زندگی بشر می گردد. نمی توان به طور کلی از تنیدگی ها دور شد، بلکه بایستی راه های مقابله با آنها را آموخت؛ گرچه دور شدن از موقعیت خود می تواند نوعی مقابله باشد.

 

 

در واقع بهتر است این چنین بیاندیشیم که بایستی کودکان را در برابر مشکلات و مسایل روانی واکسینه نماییم و این کار با آموزش مهارتهای زندگی به آنها عملی می گردد.

 

 

کلیدهای پرورش مهارتهای اساسی زندگی در کودکان و نوجوانان نوشته دکتر دروتی ریچ پایه گذار و رئیس موسسه غیر انتفاعی خانه و مدرسه در واشنگتن، متخصص مسایل آموزشی خانواده، نویسنده کتاب و مقالات مهارتهای اساسی زندگی و طارح برنامه آموزش مهارتهای اساسی؛ ترجمه اکرم قیطاسی از انتشارات صابرین ، کتابی است که به آموزش مهارتهای زندگی پرداخته است و مهارتهایی را به کودکان و نوجوانان می آموزد که بتوانند انسان های سالم تری باشند. نویسنده کتاب با استفاده از روش ها و مثالهای ملموس و کاربردی، اساسی ترین مهارتهای مورد نیاز برای موفقیت در زندگی را در این کتاب آورده است؛ و این نکته را یادآوری می کند که انسان ها می توانند تغییرات و تحولاتی در سبک زندگی خود ایجاد نمایند.

 

 

این مهارت ها، مهارتهایی است که اکتسابی و آموختنی بوده و می توان آنها را آموزش داد و یاد گرفت.

 

 

مهارتهای زندگی یاد می دهد که در دنیای پیشرفته و پیچیده کنونی، چگونه زندگی نمایند که از آسیب پذیری کمتری برخوردار باشند؛ چگونه شکنندگی را از خود دور ساخته و به مسایل زندگی به عنوان معماهای قابل حل نگاه کنند. کودکان و نوجوانان ، با داشتن ارتباطات سالم، رشد بهتری می یابند و از منابع حمایتی – عاطفی بیشتری برخوردار می گردند. حساسیت ، زودرنجی و خودناباوری از بین می رود و بدین وسیله آنها ارزش و اعتبار بیشتری را برای خود کسب می کنند.

 

 

امروزه تعداد مهارتهای زندگی رو به فزونی است، مهارتهایی که انسان ها را قوی تر ، مقاوم تر و دارای اعتماد به نفس بالاتری می سازد و قدرت مقاومت و موفقیت را افزایش می دهد.

 

 

هر فصل از کتاب به یک مهارت اختصاص یافته و شامل مباحثی ساده برای تقویت مهارت های مورد نیاز برای موفقیت در زندگی را در این کتاب آورده است. اعتماد به نفس، انگیزه، تلاش، مسئولیت پذیری، خلاقیت ، پشتکار، توجه به دیگران، کارگروهی، عقل سلیم، حل مشکلات و تمرکز مهارتهای اساسی و مهمی هستند که در موفقیت کودکان و نوجوانان نقش بسزایی دارند و در این کتاب به آنها پرداخته شده است.

 

 

مهارتهای اساسی ، لازمه زندگی و ادامه مسیر هستند. وقتی به خاطر آنچه در اطرافمان می گذرد احساس سردرگمی می کنیم، مهارتهای زندگی به نظرمان اهمیت خاصی پیدا می کنند. اعتماد به نفس ما را قادر می کند تا با مسایل برخورد کنیم و در برابر آن کوتاه نیاییم، انگیزه باعث می شود در مسیر خود پایدار و ثابت قدم بمانیم، با نومیدی مقابله کرده و با رقابتها و مشکلات مواجه شویم. با پشتکار هر کاری را آنقدر دنبال کنیم که به پایان برسانیم. با کار گروهی قادرمیشویم، از بودن با دیگران و همکاری و همفکری با آنها لذت ببریم، و با تقویت خلاقیت راه های نو و جدید ابداع کرده و با تجزیه و تحلیل راه های مختلف، و بررسی نقاط قوت و ضعف هر کدام، به حل مسایل و مشکلات دست یابیم. با کسبت مهارت ابراز علاقه و توجه به دیگران ، سلامت روان بهتری خواهیم داشت و با تمرکز بر اهداف زندگی، به نتیجه ثمربخش برسیم.

 

 

کتاب حاضر با تمام خوبی هایی که دارد دارای کاستی هایی نیز هست. در فصل اول مطالب مرتبط با تکنولوژی نیاز به روز شدن دارد و کاربرد مسایل و مثال های آن بعضا کم و حتی ناکارآمد شده است. از آنجا که جامعه غرب سگ را جزئی از اعضای خانواده می شمارد ، داشتن و نگهداری از سگ در خانه امر عادی تلقی شده است. توضیحاتی که راجع به مفهوم مهارتها بیان شده بسیار سطحی و گزیده است؛ اما روش ها و مثال های کاربردی خوبی بیان شده است.

 

 

در فصل نهم و مهارت عقل سلیم فعالیت هایی ارائه شده که به نظر می رسد عقل سلیم ترجمه مناسبی برای آن نباشد که البته قضاوت نهایی باید با دیدن متن اصلی صورت گیرد.

 

 


  1. کلیدهای گفتن و شنیدن با کودکان و نوجوانان، آدل فابر، ترجمه زهرا جعفری، ناشر: صابرین

معرفی کتاب

کتاب «کلیدهای گفتن و شنیدن با کودکان و نوجوانان» اثر آدل فابر و الین مازلیش می‌باشد که توسط زهرا جعفری ترجمه شده است. نویسندگان به عنوان کارشناس ارتباط کودکان و بزرگسالان در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفته‌اند. روش ارتباطی نویسندگان که همراه با تصاویر کارتونی جالبی است، مهارتهایی را در عمل نشان می‌دهد و روش‌های نوینی را برای حل مشکلات عمومی مطرح می‌کند. کتاب به والدین کمک می‌کند که خود و فرزندشان را بهتر بشناسند و با وی ارتباطی موثر و همراه با اترام و درک متقابل برقرار کنند. مولفین درپی ارائه چگونگی مهارت برقراری ارتباط هستند، از این رو کتاب دارای تمرین‌ها، نمونه و گفت‌وگوی مفیدی است درباره چگونگی این مهارت‌ها تا والدین بتوانند با روش خود از آن‌ها استفاده کنند. ساختار کتاب به این صورت است که ابتدا پرسشی مطرح شده و بخش اول به تبین، پاسخ و ارائه راهکارهای در مورد آن پرسش می‌باشد که راهکارها به صورت تصویر و کاملا کاربردی بیان می‌شود و همچنین تکالیف و تمرین‌های برای والدین مطرح می‌شود که به صورت عملی وارد کار شده استفاده بهتری از کتاب ببرند. در بخش دوم به نمونه‌هایی از پرسش‌های که از طرف والدین در این موارد بوده پاسخ داده می‌شود و هچنین نمونه‌های واقعی از زندگی مردم برای درک بهتر مطلب ارائه می‌شود.  یکی از راهکارهای مفیدی که مولفین در مورد ارتباط صحیح و نحو کنار آمدن با احساسات بیان می‌کنند بدین شرح می‌باشد: به توجه کامل به صحبت‌های گوش کنید (شنود موثر داشته باشید)؛ با استفاده از کلمه‌هایی مانند اوه، فهمیدم، درست و ... نشان دهید که احساسات کودک را درک کرده‌اید؛ برای احساس‌های کودک اسمی پیدا کنید؛ آروزها و خواسته‌های کودک را در عالم خیال برآورده سازید. از نقاط مثبت کتاب این است که وقتی چنین راهکارهای را ارائه می‌دهد به صورت تصویری آنها را به مخاطب نشان می‌دهد که استفاده و بهره‌وری کتاب را افزایش می‌دهد. به جای تهدیدها، اوامر، سخنرانی و موعظه، هشدارها و اظهارنظرهایشدید و غلیظ؛ مولفین پنج روش مهارتی را برای والدین مطرح می‌کنند که بسیار تاثیر گذار است: شرح دهید، آنچه را که مشاهده کرده‌اید شرح دهید، مشکل را توضیح دهید؛ اطلاعات بدهید؛ با یک کلمه منظور خود را بیان کنید؛ احساسات خود را شرح دهید؛ یادداشتی بنویسید. یکی از نکات جالب و کاربردی کتاب ارائه راهکارهایست که والدین می‌توانند آنها را جایگزین تنبیه قرار دهند که این روش‌ها عبارتند از: راه مفید بودن را تذکر دهید؛ عدم تایید شدید خود را نشان دهید(بدون حالت تهاجمی)؛ انتظارات خود را بیان کنید؛ چگونگی اصلاح امور را به کودک نشان دهید؛ حق انتخاب بدهید؛ عمل کنید؛ اجازه دهید کودک عواقب رفتار ناشایستش را تجربه کند. برای کمک به حل مشکلات فرزندان مولفین راهکار پنج مرحله‌ای ارائه می‌دهند که والدین با استفاده از آن می‌توانند مسائل فرزندان خود را حل کنند، گام‌های این راهکار به این صورت می‌باشد که :گام اول،درباره احساسات و نیازهای کودک صحبت کنید؛ گام دوم، درباره احساسات و نیازهای خودتان صحبت کنید؛ گام سوم، کنکاش مشترکی برای یافتن راه‌حل قابل قبول طرفین انجام دهید؛ گام چهارم، بدون ارزیابی کردن، تمام ایده‌ها را یادداشت کنید؛ گام پنجم، درباره پیشنهادهایی که دوست دارید و آنهایی که دوست ندارید و آنچه که می‌خواهید عملی کنید، تصمیم بگیرید. در بخشی از کتاب نویسندگان شش مهارت را که والدین علاقه‌مند به رها کردن کودکانشان از بازی کردن نقش می‌توانند به کار ببرند را ارائه می‌دهند که بدین ترتیب می‌باشد: در جست‌وجوی فرصت‌هایی باشید تا تصویر جدیدی از کودک به خود او ارائه دهید؛ کودکان را در موقعیت‌هایی قرار دهید که با دید متفاوتی به خود بنگرند؛ اجازه بدهید کودکان صحبت‌های مثبت شما را درباره خودشان بشنوند؛ رفتاری را که مایل به مشاهده آن هستید، نمونه سازی  کنید؛ هنگامی که کودک مطابق برچسب قدیمی عمل می‌کند، احساسات یا انتظارات خود را بیان کنید. از امیتازات کتاب به کاربردی و عملیاتی بودن آن و همچنین استفاده از تصاویر، تکالیف، تمرین‌ها و داستان‌های والدین اشاره کرد. البته باید اشاره کرد که بندرت مواردی در کتاب بیان شده که وابسته به فرهنگ می‌باشد مثل موسیقی.


  1. 101 بازی برای آموزش مهارت های زندگی به کودکان 9 تا 15 سال (آلیسون بارتر

معرفی کتاب

کتاب حاضر «101 بازی برای آموزش مهارتهای زندگی به کودکان 9 تا 15 سال» تألیف برند بید گرابر و ترجمه آقای امیر جهانیان نجف آبادی می باشد که توسطا انتشارات کیاراد اصفهان انتشار یافته است. هر چند به اشتباه در روی جلد کتاب نام آلیسون بارتل به عنوان نویسنده یاد شده است!!!

 

بازی از همان آغاز روانشناسی نقش مهمی در تربیت فرزندان و کودکان در محیط خانه، مدرسه و اجتماع ایفا می کرده است، دیدگاه های مختلف و متفاوتی نیز در زمینه تأثیرات بازی بر کودکان و نوجوانان وجود دارد. برای مثال می توان از فروید، پیاژه، استانلی هال، رابرت اسپنسر و... اشاره نمود.

 

 

کتاب پیش رو نیز با بهره گیری از همین مبانی و با الهام گیری از برخی کتب موجود در این زمینه این بازی ها را گردآوری نموده است تا بتوان در سایه آنها برخی ویژگی ها را در کودک و نوجوان تقویت نمود مانند تقویت خودانگاره، یافتن علایق مشترک با دیگر دوستان، قبول کردن اشتباهات، کنترل تکانه ها و احساسات و...

 

 

مولف در مقدمه کتاب اشاره می کند: به طور خاص بازی هایی که در این کتاب آورده شده است، برای ایجاد حس رقابت و آگاهی در زمینه های خود آگاهی، خودگردانی عاطفی، فعال کردن قوه شنیداری، ارتباط کلامی و غیرکلامی، همکاری با دیگران در گروه های دو و یا چند نفره و مشاهده و درک احساسات دیگر مردم طراحی شده است.

 

 

امروزه یکی از دغدغه های آموزش و پرورش، شیوه های آموزش، جذاب کردن این شیوه ها و ایجاد انگیزه مناسب در دانش آموزان برای یادگیری و آموزش مهارتهای زندگی می باشد. بازی به عنوان موضوعی که به مقدار زیاد و توسط تعداد زیادی از افراد انجام می گردد و به دلیل سرگرم کنندگی اش یکی از مواردی است که ایجاد انگیزه می کند و یکی از مواردی است که اگر به درستی و با برنامه و هدف انجام گیرد، می تواند به عنوان شیوه مناسبی در آموزش و تربیت دانش آموزان به کار گرفته شود. کتاب حاضر «101 بازی برای آموزش مهارتهای زندگی به کودکان 9 تا 15 سال» نوشته برند بید گرابر در زمینه آموزش مهارتهای زندگی بوسیله بازی کتاب مفیدی است. کودکان ما برای تبدیل شدن به بزرگسالانی سازگار، به غیر از مهارتهای عملی که در زندگی نیاز هستند، به مهارتهای اجتماعی و عاطفی نیز نیاز دارند. این مهارتها مبحث اصلی این کتاب می باشند. بازیهایی که در این کتاب عنوان شده اند، برای ایجاد حس رقابت  و آگاهی در زمینه های خود آگاهی، خود گردانی عاطفی، فعال کردن قوه شنیداری، ارتباط کلامی و غیر کلامی، همکاری با دیگران در گروههای دو و چند نفره و مشاهده و درک احساسات دیگران طراحی شده اند. تمرکز نویسنده در این کتاب رشد بنیادین خود آگاهی و اجتماعی بودن است. بازیهای این کتاب در چهار بخش تدارک دیده شده اند که این تقسیم بندی طبق هدف گذاری ها انجام شده است. این بخشها عبارتند از: بازی های من، بازی های تو، بازی های ما و بخش چهارم با عنوان تخیلات بیشتر. اهداف، شیوه، وسایل لازم و به طور کلی نحوه استفاده از کتاب در بخش پیشگفتار و مقدمه کتاب بیان شده است. بسیاری از بازیها دارای "بازخورد" و "پیشنهادات نقش بازی" هستند. بازخورد بخشی است که مربی می تواند از بچه ها بپرسد تا احتمال یادگیری را به حد اکثر برساند. پیشنهاد نقش بازی بعد دیگری به بازی اضافه می کند به این صورت که بچه ها بتوانند تا با شخصیتهای گوناگون مواجه شوند.

برای نمونه به برخی از بازی هایی که در این کتاب ذکر می گردد اشاره می شود:

بازی های من مانند:

بازی های شما مانند:

1. داستان اسم من و اهدافی مانند تقویت همانندی، یادگیری اسامی، توصیف کردن، معرفی خود و دیگران

2. اسم من چیست؟ و اهدافی مانند کاهش بازداری از طریق حرکت و ...

3. رازهای گفتنی و اهدافی مانند آشناشدن، اعتماد در رازداری، فهم روحیه گروهی

4. روی سکه راست، پشت سکه دروغ و اهدافی مانند آشنایی با هم، تحمل راست و دروغ، تمرین سوالات ایجاد ارتباط

 

 

5. دو خود فرنگی در یک پوست، تجربه حس معلول بودن، آموزش درک صوت شناختی و...

 

 

6. سبک گروهی و اهدافی مانند کشف ارتباطات بین بچه ها، تشخیص ویژگی های مشترک، تقویت روحیه گروهی، با بچه ها متحد شدن و...

 

 

7. سیاست بازی و اهدافی مانند یادگیری نکاتی در مورد سیاست و تابعیت، تشکیل گروه هایی با اهداف یکسان، متقاعد کردن، اسم نویسی کردن و...

 

 

بازی های دیگری نیز مانند معمای اسامی، اسم های زیپ زاپ، سلام خداحافظ، ملاقات وسط راه، مصاحبه دوطرفه، بله خیر، بله خیر، رقص جنگ به چشم می خورد

 

 

یکی از مشکلات عمده کتاب وجود اشکالات متعدد ویراستاری است که سطح کتاب را پایین می آورد.

 

 

برای نمونه در صفحه 27 می خوانیم اگر موضوع باشد: در حالی که باید مشخص می شد که موضوع چه باشد؟ در همان صفحه غیر کلامی غیر کلای چاپ شده است. صفحه 31 طبیعی، سبعی ، صفحه 112 دنبال، دنیال،، صفحه 135 تنها، نتها و صفحه 198 شهر، شهدی چاپ شده است و این تعداد اشتباه تایپی می تواند ارزش کتا و مطالب آن را در نگاه مخاطب تقلیل دهد.

 

 

اما جدای از این اشکالات از دیگر اشکالات موجود در این کتاب که متأسفانه در جامعه ما نیز فراگیر شده است استفاده از موسیقی و رقص در بازی های مختلفی می باشد. برای نمونه می توان به صفحات 176 و 186 مراجعه نمود، هر چند ممکن است بیان کنیم که کودکان تکلیف شرعی ندارند ولی منحصر کردن برنامه های آموزشی در همراهی با موسیقی می تواند ذائقه کودکان را برای آینده تحت تأثیر قرار دهد.

 

 

 از نمونه های دیگری که می توان به عنوان اختلافات فرهنگی یاد کرد این است که در صفحه 91 می خوانیم آیا در خانه سگ دارید؟ و این مطلب یعنی نگهداری سگ در منزل نه به لحاظ شرعی و نه به لحاظ عرفی مورد پسند جامعه اسلامی ایرانی ما نمی باشد.


  1. کلیدهای پرورش احساس امنیت در کودکان و نوجوانان..( استنلی گرین اسپین)

  2.  

معرفی کتاب

کتاب حاضر یک جلد از کلیدهای تربیتی کودکان و نوجوانان است. روش نویسندگان این مجموعه کتابها، آموزش شیوه‌های عملی به والدین است. در نتیجه هر کتاب از فصلهای متعددی تشکیل شده است که هر فصل به توضیح یک روش کلیدی می‌پردازد. این کتاب‌ها از زبانی ساده برای توضیح مطالب و انتقال آنها به خواننده استفاده کرده است که برای عموم مادران و پدران جوان قابل استفاده خواهد بود. به طور کلی این کتاب به والدین می‌آموزد که چگونه به فرزندان خود کمک کنند تا به احساس امنیت و اعتماد به نفس در دنیای پرتحول کنونی دست پیدا کنند. در این کتاب به چند اصل زیربنایی پرداخته‌ شده که به کودکان در غلبه بر شرایط ترس‌آور و حفظ احساس امنیت در مواقع بحرانی کمک کند. این اصول بر این حقیقت استوار است که احساس امنیت کودک براساس ارتباط او با والدین و خانواده شکل می‌گیرد. فصل اول کتاب به راهکارهای کوتاه مدتی می‌پردازد که در شرایط دشوار به یاری شما و فرزندانتان می‌آید. در فصل دوم به صفات و ویژگی‌های کودکی پرداخته شده که امنیت عاطفی دارد و می‌تواند با دنیای نامطمئن پیرامون خود کنار آید، همچنین اهداف بلند مدتی را مطرح می‌کند که والدین باید برای رشد احساس امنیت فرزندان خود در نظر بگیرند و برای آینده‌ای بهتر آماده شوند. در فصل‌های سه، چهار وپنج، مهارتهای لازم برای ایجاد امنیت در اطفال، کودکان پیش دبستانی و نوجوانان را به دقت مورد بررسی قرار می‌دهد. سپس به شایع‌ترین علائم تنش و ناراحتی و نیز نشانه‌های حاکی از ناتوانی کودک برای کنار آمدن با آن می‌پردازد. فصل پایانی اهمیت امنیت عاطفی کودک در عصر حاضر را بررسی می‌کند.


  1. بچه های بهشتی، مهارت هائی برای تربیت فرزندانی با اعتماد به نفس بالا و حرف شنو و صبور (جان گری)

  2.  

معرفی کتاب

در تربیت کودک افراد زیادی تأثیر گذار هستند که در این میان مهمترین نقش را والدین ایفا می کنند. شخصیت کودک به ویژه در ابتدای زندگی با آنچه که از پدر و مادر می بیند و می شنود، شکل می گیرد. بسیاری از مشکلات رفتاری و اختلالات روانی که در بزرگسالی به چشم می خورد ریشه در مشکلات دوران کودکی و نوجوانی دارد، باید توجه داشت که رفتار کودک در واقع بازتاب و آینه ای از وجود پدر و مادر و فضای حاکم بر خانواده اوست. بسياري از مشكلات رفتاري كودكان، تحت تاثير شيوه هاي نادرست تربيت و رفتار والدين است و والدين بايد به اين نكته توجه داشته باشند كه اولين الگوي رفتاري فرزندان، رفتار خود آنها است و والدين مانند آينه اي هستند كه رفتار فرزندان انعكاس رفتار خود آنها مي باشد.

 

 

به کار گیری شیوه های قدیمی در تربیت که هدفی غیر از مطیع کردن کودکان ندارند، شاید هدفهای مقطعی ما را برآورده کند ولی بسیاری از صفات انسانی مانند اعتماد به نفس، حس همکاری و ... را در کودک ما از بین می برد و آینده فرزندان پاک و معصوم ما را به تباهی می کشاند. رفتارهاي غلطي مانند تشويق هاي بی هدف و بدون برنامه ريزي قبلي، امر و نهي كردن هاي بيش از حد، دستورات نابجا، انتظارات بيش از اندازه و دور از توان كودكان، وجود استرس و افسردگي در خانواده، افراط و تفريط در برخورد با مشكلات رفتاري كودكان، تریت همراه با خشم، تنبیه و عدم کنترل و ... از جمله مواردي هستند كه مي توانند در تربيت صحيح فرزندان اشكال ايجاد كنند و مسبب و زمينه ساز ايجاد رفتارهاي نادرست در فرزندانمان گردند. کتاب «بچه های بهشتی» کتابی است که در این موضوع والدین را راهنمایی و کمک می کند.

 

 

این کتاب توسط شیرین یزدانی در پانصد و چهل و چهار صفحه به زبان فارسی ترجمه و به چاپ رسیده است. نویسنده کتاب دکتر جان گری، صاحب کتاب پر فروش مردان مریخی، زنان ونوسی می باشد که به عنوان یک متخصص روان شناسی در زمینه مهارتهای ارتباطی بین افراد تجربه و توان خاصی دارد و در مدت بیست و شش سال، سمینارها و کارگاههای آموزشی بسیاری برگزار نموده است.

 

 

نویسنده با تأکید بر شیوه های نوین تربیت فرزند، والدین را به شدت از روشهای متکی بر تنبیه و کتک زدن، بر حذر می دارد. او در این کتاب والدین را با پنج پیام اصلی آشنا می کند و به آنها توصیه می کند شما در تربیت فرزندتان این پنج پیام را باید به آنها انتقال دهید. این پنج پیام اصلی عبارتند از:

 

 

1- بچه ها باهم فرق دارند. والدین باید به کودک بفهمانند که اگر تو با دیگران تفاوت داری، اصلاً مهم نیست.

 

 

2- بچه ها اشتباه می کنند و این مسئله اشکالی ندارد. پدر و مادرها باید با رفتار خود به کودک بفهمانند که اگر اشتباهی از تو سر بزند، اصلاً برایم مهم نیست.

 

 

3- باید به آنها اجازه دهید احساسات منفی خودشان را بیان کنند.

 

 

4- به بچه ها اجازه دهید به خواسته های شما جواب منفی بدهند و نه بگویند. کودک باید این پیام را دریافت کند که اگر چیز بیشتری بخواهی، اشکالی ندارد، می توانی از دیگران درخواست کنی.

 

 

5- بچه ها باید بدانند که پدر و مادر رئیس خانواده هستند و همیشه حرف اول را آنها می زنند.

 

 

نویسنده معتقد است اگر والدین مهارتها و روشهای تربیتی عنوان شده در این کتاب را به خوبی یاد بگیرند و با استفاده از آنها این پنج پیام را به طور صحیح به فرزندان انتقال دهند، فرزندان آنها با کسب آزادی که محور این کتاب است، به نحو احسن توانایی های خدادادی و فطری خود را شکوفا خواهند کرد.

 

 

كتاب حاضر داراي 14 فصل مي باشد. در هشت فصل نخست با مهارت هاي مختلف تربيت مثبت فرزندان براي برقراري ارتباط بهتر، افزايش همكاري و همراهي و انگيزه دادن به فرزندان براي اينكه در بهترين شرايط خود ظاهر شوند، به همراه كاربرد مثال ها عيني، آشنا مي شويد؛ مهارت هایی برای کم کردن مخالفت های بچه ها، روش هایی برای تشویق و تنبیه کودکان، مهارت هایی برای کنترل کردن بچه ها و ... آموزش داده می شود. در شش فصل پاياني كتاب مي آموزيد كه چگونه پنج پيام مهمي را كه فرزندانتان به شنيدن آن ها نياز دارند به آنها مخابره كنيد. فصل چهاردهم به استفاده عملی از پنج پیام اصلی در این کتاب اختصاص دارد. در این فصل به نحوه ی برخورد پدرها و مادرها با دخترانشان و همچنین پدرها و مادرها با پسرانشان می پردازد.

 

 

از آنجایی که نویسنده، این کتاب را در فضای فرهنگی خاص خود نوشته است، در پایان لازم است نکاتی را به عنوان ارزیابی متذکر شویم. البته ما توجه داریم که ذکر بسیاری از این موارد با تکیه بر فرهنگ اسلامی ایرانی خوانندگان، قابل اعتنا نیست، چرا که معتقد هستیم خواننده زیرک هنگام برخورد با این موارد با تحلیل مبتنی بر فرهنگ ارزشمند خود به بی اهمیتی و ضعف آن پی خواهد برد. برخی از این موراد به شرح ذیل می باشند:

 

 

 یکی از این موارد استفاده از نامهای غربی در کتاب هایی اینچنینی است که به نظر می رسد گریزی از آنها نیست. البته هیچگاه خواننده آگاه کتاب تحت تأثیر این نامها قرار نخواهد گرفت و فرزند خود را به این نامها نامگذاری نخواهد کرد. (مثلاً نامهایی مانند جیمی، کارول، جولیت، شانون، لورا، تینا، راجر و . . .  در صفحه 146، 254، 457، 534 و . . . )

 

 

در برخی از موارد نویسنده هنگام نقد روشهای تربیتی که از تنبیه بدنی و کتک زدن استفاده می شود، به برخی از احکام حکیمانه دین مبین اسلام یعنی سنگسار، شلاق زدن و قطع کردن عضو، به شدت حمله می کند و این موارد را خشونت آمیز، منسوخ و قدیمی می داند که البته خواننده به سستی این مطالب واقف است. او می نویسد: «امروزه همگی به خوبی می دانیم که برای از بین بردن جرم و جنایت نمی توانیم مردم را سنگسار کنیم». در جای دیگر عنوان می کند که: «برخی از آنها (روشهای مجازات و تنبیه) سخت گیرانه و خشونت آمیز هستند، مثل قطع کردن عضو، شلاق زدن و سنگسار کردن». ( مربوط به صفحات 170، 187 و 188)

 

 

نویسنده در ابتدای فصل دهم می نویسد: «همه انسانها جایز الخطا هستند و اشتباه می کنند». خواننده آگاه می داند که عمومیت این جمله درمورد غیر معصومین صحیح است، ولی راجع به انسانهای معصوم مخصوصاً اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام صحیح نمی باشد. (مربوط به صفحه 345)

 

 

در برخی موارد استفاده نامناسب از برخی کلمات مفاهیم غلطی را به خواننده القا می کند. برای نمونه استفاده از کلمه «حاملگی های ناخواسته» در مورد دختران در صفحه 489؛ این کلمه درمورد دختران که هنوز ازدواج نکرده اند، مفهومی ندارد. مفهومی که این کلمه به خواننده القا می کند این است که حاملگی خواسته و با آگاهی برای دختران مشکلی ندارد. بهتر بود به جای این کلمه از کلمه «روابط نامشروع» استفاده می شد.


  1. 101 بازی برای افزایش توجه. ( باربارا شر )

معرفی کتاب

ک از مواردی که در بحث یادگیری اهمیت زیادی دارد، بحث توجه است. اگر بخواهید روی توجه کودکان خود کار کنید، ابتدا باید علاقه آنان را جلب کنید. کتاب حاضر «101 بازی برای افزایش توجه» نوشته باربارا شر، به شما نشان می دهد که چگونه می توان توجه کودکان را به فعالیتهای گوناگون جلب نمود و به افزایش توجه آنها در زمینه های مختلف کمک کرد. توجه بر دو نوع است: متمرکز و گسترده. در توجه گسترده جنبه های مختلف محیط اطرافتان را برای مدت کوتاهی بررسی می کنید و یک دیدگاه کلی از محیط به دست می آورید. در توجه متمرکز، شما بر روی یک چیز برای مدت طولانی تمرکز می کنید. زمانی که شما بتوانید هر دو نوع توجه را با هم داشته باشید، یعنی بتوانید از یکی به دیگری بروید، قادر خواهید بود کارها را به بهترین شکل انجام دهید. بازیها و فعالیتهای این کتاب به گونه ای تنظیم شده اند که هم مهارت توجه گسترده و هم مهارت توجه متمرکز شده و هم جابجایی از یک نوع توجه به نوع دیگر را تقویت می کنند. با انجام بازیهای ارائه شده در این کتابف می توان توجه کودکان را بالا برده و در نتیجه اعتماد به نفس آنها را افزایش داد. کارکرد دیگر این کتاب برای کودکان در خود فرو رفته است که قدرت تمرکز ضعیفی دارند. آنها از طریق بازی های این کتاب می توانند لذت آگاهی از همه چیز را  تجربه کنند. از ویژگی های این کتاب این است که برای هر گروه سنی بازی های خاصی ارائه شده است و به همین دلیل مطالب کتاب در پنج فصل تنظیم شده است که عبارتند از: بازی های مناسب برای نوزادان، بازی هایی برای کودکان 1-3 ساله، بازی های مناسب برای کودکان 3-6 ساله، بازی های مناسب برای کودکان 6-12 ساله، و فصل آخر آن بازی های مناسب برای نوجوانان است. در هر بازی نوع توجه، لوازم، روش بازی و در پایان آنچه یاد گرفته می شود، ذکر شده است.


  1. 101 بازی برای افزایش عزت نفس.( جنی موسلی)

  2.  

معرفی کتاب

بازی؛ رشد، یادگیری، تخیله‌ی هیجانی، شادمانی، اجتماعی شدن، قانون‌مندی ولذت را برای کودکان به ارمغان می‌آورد. فعالیت‌های بدنی مختلفی که در بازی‌ها وجود دارد، موجب تقویت حس تعادل، یکپارچگی حسی مغز، تقویت هوش و یادگیری می‌شود و این  دستاوردها تمام زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. به علاوه از طریق بازی کودک خود را در مرکز توجه می‌بیند، ویژگی‌های منحصر به فرد را در خود یافته و بازخوردهای مثبتی نیز از دیگران دریافت می‌کند که موجب احساس ارزشمندی در وی می‌شود. کتاب حاضر از هشت فصل تشکیل شده که به بررسی بازی‌های که در افزایش عزت نفس کودک تاثیر دارد می‌پردازد. به برخی از تاثیرات بازی‌ها اشاره می‌شود: بازی‌های فصل یک به بچه‌ها این فرصت‌ها را می‌دهد که خود را در مرکز توجه ببیند، ویژگی‌هایی منحصر به فرد را در خود بیابند و ستایش کنند و بازخوردهای مثبتی نیز از دیگران دریافت دارند.  فصل دو شیوه‌های کار موثر و شادی‌بخش را از همکاری دو نفره بیان می‌کند. فصل سه به کودک یاد می‌دهد که  خودش را با گروه هماهنگ کند. این فعالیت‌ها به پویا شدن و رشد کودک در گروه کمک می‌کند. بازی‌های فصل چهار دیدگاه‌های متفاوتی را در مورد شیوه‌های هیجان‌مدار ارائه می‌دهد. در این بازی‌ها بچه‌ها تشویق می‌شوند که به زبان بدنشان و همین‌طور به سایر منابع و ارزش‌های انسانی  قابل لمس و قابل مشاهده در درونشان به دقت فکر کنند. بازی‌های فصل پنجم مهارت‌های تمرکز و فکر کردن در کودکان را تقویت می‌کند. بازی‌های فصل شش برمهارت‌های مشاهده‌ی کودکان و توجه به جزئیات متمرکز شده است. در فصل هفتم از بازی‌های ریتمی و موسیقی‌های انرژی‌زا، تن‌آرامی، تمرکز کردن و تصویرسازی استفاده می‌شود. بازی‌های فصل نه برای بچه‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا هم لحظات شادی باهم داشته باشند و هم انرژی خود را تخلیه کنند.


  1. الفبای زندگی برای کودکان ( ماندانا سلحشور

معرفی کتاب

محیط خانه به عنوان اولین و مهمترین چیزی است که نقش زیادی در تربیت و آموزش مهارتهای زندگی به کودک دارد. عوامل گوناگونی که در خانه و جو صمیمی و عاطفی آن وجود دارد، موجب رشد و تحول جسمی و ذهنی کودک می شوند. والدین با استفاده از محیط امن و قابل کنترل خانه و همچنین با بهره گیری از امکانات موجود، می توانند در راستای ارتقای توانمندی های کودک خود گامهای مهمی بردارند. کتاب حاضر «الفبای زندگی برای کودکان» نوشته ماندانا سلحشور، شامل مهارتهای اساسی و اولیه ای است که کودکان را برای زندگی کردن در جمع خانواده و ورود به اجتماع آینده شان آماده می سازد. رعایت بهداشت فردی، برقراری ارتباط با دیگران، وقت شناسی، به کار گیری قدرت خلاقیت و ابتکار، مسئولیت پذیری، خانه داری، تصمیم گیری، مدیریت مالی و زندگی اجتماعی از جمله مهارتهای عنوان شده در این کتاب هستند که کودکان با دانستن و به کار گیر آنها می توانند بسیاری از نیازهای اساسی خود را برطرف نمایند. آموزش و یادگیری زودهنگام این مهارتها موجب تسلط و کاردانی بیشتر کودکان بر حل مشکلات و نابسامانی های زندگی شان می شود. کتاب در دوازده فصل تنظیم شده است که عناوین فصلها عبارتند از: رعایت بهداشت فردی، مهارتهای اجتماعی شده، مدیریت زمان، مهارتهای ذهنی، هنر و خلاقیت، مسئولیت پذیری، مهارتهای خانه داری، فضا سازی، انتخاب و تصمیم گیری، شاد بودن، مدیریت مالی، و در نهایت فصل آخر آن با عنوان زندگی اجتماعی می باشد. پدر و مادرها می توانند با آموزشهای روزمره خود و استفاده از روشهای ساده ای که در متن کتاب آمده است، فرزندانشان را با الفبای زندگی آشنا کنند.


  1. بازی های کنترل خشم برای کودکان ( دبورا. ام. پلامر )

  2.  

معرفی کتاب

 

مترجمین در بخشی از مقدمه ی کتاب اینگونه می گویند: مهارت كنترل خشم از جمله مهارت‌هاي زندگي مطرح شده در روانشناسي بوده و نويسنده به جهت اينكه فرزندان از دوران كودكي با اين مهارت آشنا شوند فنون را از طريق بازي‌هاي جذاب آموزشي ارايه داده است. از طرفي وقتي با كودكان بازي‌ مي‌شود به امنيت رواني آن‌ها كمك مي‌گردد. اين بازي‌ها بسيار ساده و بدون هزينه بوده و مي‌توان در تمامي محيط‌ها از آن‌ها استفاده نمود. از طرفي اين بازي‌ها هم جنبه‌‌ي آموزشي و هم جنبه كنترل خشم كودك را دارد. همه بازی‌ها برای کودکان رده سنی 5 تا 12 سال مناسب هستند. کودکان در مدرسه بسیاری از رفتارهای فردی، اجتماعی، بهداشتی و بسیاری چیزهای دیگر را می‌آموزند. این آموزش‌ها می‌توانند در مقطع ابتدایی و هم چنین اواخر دوره ابتدایی، زمانی که کودکان به مقطع راهنمایی می‌روند، برای آموزش روش‌های کنترل خشم به کار گرفته شوند. مواد آموزشی می‌توانند به طور جداگانه و طبق نوع رفتار و پیشرفت درسی هر فرد، برای همان فرد برنامه‌ريزي شوند. بازی‌ها وفعالیت‌های موجود در این کتاب به نه بخش تقسیم شده‌اند که بازی‌های دست گرمی و پایانی نیز بخشی از آنها می‌باشند. کتاب در دو بخش کلی تدوین می شود: پیش زمینه ی نظری و عملی و بازیهایی برای کنترل خشم. بخش اول به تعریف کنترل خشم و درک آن و اهمیت انجام بازی برای کنترل خشم و.. می گذرد. در بخش دوم به ده ها بازی اشاره می کند و آنها را آموزش می دهد و هر کدام از این بازی ها تقویت مهارت خاصی را در نظر دارد، برخی از آن بازیها عبارتند از : اسم من چیست، سالاد میوه، حرکت دایره ای ، صدا را تشخیص بده، نقاب های عاطفی، عروسک های انگشتی، نقاشی گروهی، داستان گویی مشارکتی، برخواستند، برچسب زدن و...

10.مهارت های نوجوانی ( شهربانو قهاری)

معرفی کتاب

قابل توجه نوجوانانی که سؤالات بسیار زیادی از این نام – یعنی نوجوانی – دارند! معمولا آن چه از سنین نوجوانی شنیده ایم تغییرات سریع جسمی، بلوغ، شکنندگی های روانی و مشکلات آن بوده است. اما با معرفی کتاب "مهارت های نوجوانی" قصد بر این است تا نوجوانان مخاطب قرار گرفته و با اموری که به آن ها نیازمند هستند آشنا شوند. این کتاب را دکتر شهربانو قهاری، پس از سال ها تجربه و مطالعه دانشگاهی و تخصصی در خصوص مسائل روان شناختی و اخذ مدرک دکتری از دانشگاه علوم پزشکی ایران، تالیف کرده و انتشارات قطره اقدام به چاپ آن در 208 صفحه کرده است.

 

 

سنین نوجوانی دورانی خاص به شمار می رود. نوجوان علاوه بر این که باید با تغییرات سریع، جهشی و وسیع در جسم و روان خود آشنا شده و با آن ها کنار بیاید، می بایست انتظارات جدیدی را که خانواده و جامعه از او مطالبه می کنند نیز برآورد. نوجوانان در یک تناقض سردرگم کننده گرفتار هستند. زیرا زمانی او را کودک و گاهی او را بزرگ خطاب می کنند. جمع کردن میان سن کم و جثه بزرگ تر نسبت به سن کاری دشوار است. با شروع نوجوانی و قدم گذاشتن نوجوان در اجتماع انتظارات زیادی متوجه او می شود. از طرفی نیز وی دیگر بر خلاف سابق و ایام کودکی که زیر چتر حمایتی پدر و مادر بود، از استقلال نسبی برخوردار شده و شخصا دوست ندارد وابسته به کسی باشد. به همین دلایل است که برای ورود صحیح و موفقیت آمیز به جامعه نیازمند کسب مهارت است. مهارت هایی که در صورت عدم اطلاع و عدم عمل به آن ها ممکن است شرایط مناسبی برای انزوا و کشیده شدن او به سمت بزه و یا برخی مشکلات روانی مانند گوشه گیری، افسردگی و پرخاشگری مهیا گردد. کسب این مهارت ها می توانند به نوجوان کمک کنند تا از بحران هویت پیش روی خود به خوبی عبور کرده و نقشی متناسب با خواسته خود را در خانواده و جامعه شناسایی کند.

 

 

نوجوانی دوره ای است که افراد به خطر مردن، تصمیم کیری های آنی و بدون فکر و اقدامات عجولانه گرایش دارند و اغلب به همین دلیل زیان های زیادی می بینند. یادگیری مهارت های مورد نیاز این سن نه تنها از صدمات احتمالی جلوگیری می کند بلکه به بلوغ روانی و شخصیتی نوجوانان کمک می کند. جمع شدن این مهارت ها در یک کتاب می تواند کمک بسیار شایانی به نوجوان، والدین و مربیان مدارس کند. بنابر این مخاطبان این کتاب تنها نوجوانان نبوده و تمامی این افراد می توانند از مطالب مطرح شده استفاده کنند.

 

 

در این کتاب با بیش از پنجاه مهارت آشنا می شویم. شیوه نویسنده در توضیح اکثر مهارت ها به این صورت است که ابتدا تعریفی مختصر بیان شده و سپس ضرورت مجهز شدن به آن بیان گردیده است. در مرحله بعدی نویسنده نکاتی را برای توضیح و آشنایی بیشتر بیان نموده و سپس برخی آسیب های مرتبط را متذکر شده است. در پایان نیز تمرین هایی برای ملکه شدن مهارت مورد نظر در روان نوجوان ارائه گردیده است.

 

 

نویسنده در این کتاب با بیانی ساده و به صورت فهرست وار مهارت هایی را نام برده است هر کدام قابلیت تبدیل به یک کتاب را دارند. در تالیف کتاب به خصوصیات روان شناختی نوجوانان نیز توجه شده و از طولانی بیان کردن مباحث پرهیز شده و به انتقال ایده و پیام به مخاطب اکتفا شده است. زیرا نوجوانان حوصله نشستن طولانی مدت پای کتاب را ندارند.

 

 

نویسنده توانسته است برخی تکنیک های درمانی را به سادگی برای مخاطبان خود شرح دهد. مانند فن استفاده از صندلی خالی برای فروکاستن خشم و یا نوشتن نامه ای که پست نخواهد شد در صفحه 79. بیان ساده و استفاده از مثال ها و تمرین های کاربردی از دیگر خصوصیات بارز این کتاب است. مثلا در بیان مهارت ابراز احساسات در صفحه 25 آمده است که اگر کسی به شما دروغ گفت، گفتن این جمله که از دروغگویی هایت حالم به هم می خورد، مناسب نیست و به جای تعمیم دادن باید تنها به یک نورد خاص از دروغگویی اشاره شود: مثلا من از خلف وعده بیزارم. و یا اگر در جواب کسی که می گوید خیلی می ترسم، بگویید: نباید بترسی، احساسات او را در نظر نگرفته و به این مهارت دست نیافته اید؛ بلکه باید بگویید: می فهمم، حتما برای ترس خود دلیلی داری.

 

 

لازم به ذکر است که اگر در مقدمه بسیار کوتاه!!! کتاب کمی از چیستی و چرایی مهارت صحبت به میان می آمد بر غنای کتاب افزوده می شد.

 

 

هرچند تعهد نویسنده در جای جای کتاب قابل رؤیت است، اما در خصوص مطلب صفحه 59، آنجا که به کسب اطلاعات درباره بلوغ جنسی با استفاده از اینترنت اشاره شده است، بهتر می بود که این مطلب به این صورت ذکر نمی شد. زیرا بر دلسوزان و کارشناسان گرامی پوشیده نیست که نوجوان با دلی پاک و در جستجوی سؤالی که به صورت طبیعی ذهنش را به خود مشغول کرده است به سراغ شبکه جهانی می رود، اما با یک جستجوی ساده ممکن است به پایگاه های فاسد و منحرفی برخورد نماید که از واژه هایی مانند بلوغ و یا جنسی به عنوان کلیدواژه برای جلب نوجوانان ـ و یا بصورت کلی برای بالا بردن شماره مشاهده کنندگان ـ استفاده کرده اند. اگر مخاطبان این کتاب صرفا والدین و افراد بزرگسال بودند می شد مطلب این صفحه را به همین صورت واگذاشت، اما از آن جا که نوجوانان عمده مخاطبان این کتاب هستند، عدم توجه به ظرافت های استفاده از شبکه جهانی و آشنا کردن ذهن نوجوان به این که می توان از این شبکه در خصوص این دست موارد خاص کسب اطلاع نمود، می تواند مقدمات انحراف و افتادن نوجوانان به دام های شیادان و افراد فاسد را فراهم آورد.

 

 

برخی اوقات بیان واژه هایی خاص می تواند ذهن افراد به ویژه نوجوانان را به مطالبی که تلاش می کنیم آنان از آن ها دوری کنند،‌ سوق داده و درگیر نماید. برای مثال در صفحه 133 استفاده از واژه واسواس توهین به مقدسات همین حالت را دارد. درست است که در تقسیم بندی های فنی این نوع وسواس به عنوان یک واقعیت وجود دارد و برخی افراد به آن مبتلا هستند، اما مگر چند درصد از نوجوانان دارای چنین حالتی می باشند؟ اگر آمار نشان از شیوع این اختلال در میان نوجوانان دارد، ایرادی به کتاب وارد نیست اما در غیر اینصورت بیان این اختلال نادر می تواند جرقه ای باشد برای ذهن نوجوان و سؤالی را در ذهن او به وجود آورد که «مگر ممکن است که کسی به مقدسات توهین کند؟ پس حتما چنین چیزی ممکن است که خانم دکتر آن را در کتاب خود آورده است!!!» البته استفاده از واژه افکار مزاحم جنسی مفید و لازم است. زیرا ابتلا به این حالت در میان نوجوانان شایع بوده و برای درمان آن نیاز به توصیه های کتاب حاضر دارند.

 

 

در بخش آشنایی با مهارت عشق ورزی صفحه 136، مطالب به صورتی خنثی بیان شده است. برای آگاهی نوجوانی که متعبدانه این کتاب را مطالعه می کند نیاز به کمی هشدار هشیار کننده در آن بخش لازم به نظر می رسد. اما نویسنده محترم با آوردن جملاتی در صفحه 153 در بخش مهارت ارتباط با افراد غیر هم‌جنس این نقیصه را مرتفع ساخته اند. اما بهتر این به نظر می رسد که در همان بخش نیز این توصیه ها گوشزد می گردید.

 

 

در بخش مهارت عشق ورزی، صفحه 138، نکته دیگری وجود دارد که ذکر آن خالی از لطف نیست. نویسنده محترم با استفاده از منطقی صحیح و فنی بیان داشته است که در دوستی های غیرهم‌جنس، هرگز وعده ازدواج ندهید. البته قبل از آن این نکته را به عنوان یک واقعیت صحیح بیان داشته اند که تمایل به دوستی با جنس مخالف در سنین نوجوانی امری طبیعی است. حال باید توجه داشت که اگر این تمایل طبیعی است پس در میان همه ـ به لحاظ آماری ـ نوجوانان این تمایل وجود دارد حتی در میان نوجوانان مذهبی. اما این دسته از نوجوانان به دلیل پایبندی به مرام خود به این ارتباط جنبه الهی و آینده نگری به صورت ازدواج می دهند. اما با مواجهه با این عبارت که «هرگز وعده ازدواج ندهید» دچار احساس گناه شدیدی می شوند که خود می تواند منشا بسیاری از مشکلات آینده شود. به نظر می رسد اگر این نکته ظریف مورد عنایت قرار گیرد و به جای این توصیه، به نوجوانان توصیه برقرار نکردن ارتباط با جنس مخالف، هرچند خلاف تمایل غریزی آنان است، شود بر غنای این کتاب مفید افزورده گردد.

11.تغییر دادن رفتارهای کودکان و نوجوانان ( جان دی کرومبولتز، هلن بی کرومبولتز)

معرفی کتاب

فرزندم را چه زمانی تشویق کنم؟ چه زمانی او را تنبیه کنم؟ آیا اصلا تنبیه کردن کار درستی است؟ چه کار کنم فرزندم لوس نشود؟ چگونه می توانم او را وادار به تمیز کردن اتاق و وسایلش کنم؟ چگونه عادت مکیدن شصت را در فرزندم اصلاح کنم؟ ادب و مسئولیت پذیری فرزندم را چگونه افزایش دهم؟ راهکارهای افزایش راست گویی چیست؟....

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]