تاریخ انتشار خبر: 07 تير 1393 - ساعت 18:53:31
فلسفه سياسي فارابي در ايران

فلسفه سياسي فارابي در ايران

نكات مهمي در مورد فارابي و فلسفه سياسي او بيان داشته‌اند. اما ما در اين مجال به كتاب‌هاي مستقل در مورد فارابي مي‌پردازيم و نخستين كتاب را از حلقه فكري اشتراوس مطرح مي‌كنيم.

فلسفه سياسي فارابي در ايران زمين و تمدن اسلامي از اهميت خاصي برخوردار است. چه اينكه معلم ثاني تنها فيلسوف ايراني در عالم اسلامي است كه به فلسفه سياسي و به معناي دقيق‌تر حكمت عملي يوناني پرداخته است. در مورد فلسفه سياسي فارابي تا كنون آثار زيادي به زبان فارسي منتشر شده است. البته بايد اذعان كرد كه اغلب مطالب درجه يك در اين مورد، در كتاب‌هايي منتشر شده كه كل كتاب در مورد فارابي نبوده است. به عبارت ديگر سيد جواد طباطبايي در «زوال انديشه سياسي در ايران»، داود فيرحي در«قدرت، دانش و مشروعيت در اسلام»، حاتم قادري در«انديشه‌هاي سياسي در اسلام و ايران» و محسن رضواني در«لئو اشتراوس و فلسفه سياسي اسلامي» نكات مهمي در مورد فارابي و فلسفه سياسي او بيان داشته‌اند. اما ما در اين مجال به كتاب‌هاي مستقل در مورد فارابي مي‌پردازيم و نخستين كتاب را از حلقه فكري اشتراوس مطرح مي‌كنيم.

1.سياست و فضيلت: فلسفه سياسي فارابي.ماريام گالس تون.حاتم قادري

اين كتاب نوشته «ماريام گالس تون» از شاگردان لئو اشتراوس و ترجمه«حاتم قادري» است. مترجم«سياست و فضيلت: فلسفه سياسي فارابي» در يادداشت كوتاهي كه در ابتداي كتاب نوشته است، ادعا كرده كه: «تا جايي كه مي‌دانم اين كتاب، جامع‌ترين و فني‌ترين كتاب –نوشته يا ترجمه- در باب فلسفه سياسي فارابي به زبان فارابي است.» با نگاهي كوتاه به فهرست كتاب متوجه مي‌شويم كه مسائل مهمي كه از اركان انديشه سياسي فارابي محسوب مي‌شود همچون روش نگارش فارابي، مساله سعادت، مدينه‌هاي فاضله و خودآئيني علم سياسي در اين كتاب مورد بررسي قرار گرفته است. كتاب «سياست و فضيلت: فلسفه سياسي فارابي» در سال 1386 و به همت«نشر بقعه» منتشر شده است.

2.انديشه سياسي فارابي.محسن مهاجرنيا.انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم

كتاب «انديشه سياسي فارابي» همچون كتاب«دولت در انديشه سياسي فارابي» توسط محقق حوزوي«محسن مهاجرنيا» تاليف شده است. اين كتاب در اصل حاصل تحقيقي است كه در«مركز مطالعات و تحقيقات اسلامي» و همچنين«پژوهشكده ‌انديشه سياسي اسلام» انجام گرفته است و توسط «انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم» منتشر شده است. نويسنده در اين كتاب كوشيده به سه پرسش اساسي پاسخ دهد. نخست اينكه اوضاع سياسي زمانه فارابي چه تاثيري در انديشه سياسي او داشته است؟ دوم، اصول و مباني اين انديشه سياسي چيست؟ و سوال سوم اينكه سازمان سياسي و حكومت در انديشه سياسي فارابي چه جايگاهي دارد؟ كتاب«انديشه سياسي فارابي» در سال 1380 منتشر شده است.

3.اصول و مبادي فلسفه سياسي فارابي.رضا داوري اردكاني.

در سال 1376 كتابي منتشر شد كه پس از مجموعه تاليفات رضا داوري اردكاني در مورد فارابي دومين اثر مستقل به زبان فارسي در مورد فلسفه سياسي فارابي بود. اين كتاب «اصول و مبادي فلسفه سياسي فارابي» با عنوان فرعي«شرح نظريه مدينه فاضله با تطبيق بر آراء افلاطون و ارسطو» نام دارد كه توسط«فرناز ناظرزاده كرماني» و به همت«انتشارات دانشگاه الزهرا» منتشر شد است. اين كتاب كه در واقع پايان‌نامه دكتراي ناظر زاده كرماني است، به راهنمايي رضا داوري اردكاني در دانشگاه تهران دفاع شده است. بديهي است كه اين اثر ادامه تأملات داوري در مورد فلسفه سياسي فارابي است. نقطه كانوني كتاب«اصول و مبادي فلسفه سياسي فارابي» مدينه فاضله است كه در پنج بخش مورد تحليل و بررسي انتقادي قرار گرفته است.

4.چالش آرمان و واقعيت در فلسفه سياسي فارابي.محمد كريمي زنجاني اصل.انتشارات كوير

كتاب «درآمدي بر چالش آرمان و واقعيت در فلسفه سياسي فارابي» به كوشش«محمد كريمي زنجاني اصل» تدوين شده است. اين كتاب كه در واقع دفتر سوم از مجموعه«حكمت و سياست در ايران نخستين سده‌هاي اسلامي» انتشارات كوير است، در سال 1382 منتشر شده است. كتاب حاضر، مجموعه مقالاتي در باب فلسفه سياسي فارابي است. نوشتار نويسندگان نام آشنايي همچون«حميد عنايت»، «محمد تقي دانش پژوه»، «عبدالجواد فلاطوري» و«شهرام پازوكي» در كنار نوشتار نويسندگان گمنامي همچون«مريم اردستاني»، «محمد حسين ساكت» و«حسين بادامچي» در كتاب«درآمدي بر چالش آرمان و واقعيت در فلسفه سياسي فارابي» به چشم مي‌خورد. پيشگفتار داستان‌وار خواندني كتاب كه به قلم تدوين كننده آن است، از نقاط قوت مجموعه به حساب مي‌آيد.

5.علم مدني فارابي.عليرضا صدرا.پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي

كتاب «علم مدني فارابي» نوشته«عليرضا صدرا» عضو هيات علمي دانشگاه تهران است. اين كتاب كه در سال 1387 توسط«پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي» به زيور طبع آراسته شده است، از معدود كتاب‌هايي است كه به فلسفه سياسي فارابي مي‌پردازد. البته لازم به ذكر است كه كتاب حاضر، صبغه تطبيقي دارد و در كنار علم مدني فارابي، جامعه‌شناسي آگوست كنت را نيز به بررسي مي‌نشيند. اما همانطور كه از نام كتاب نيز پيداست، نويسنده در فلسفه سياسي فارابي كار بيشتري انجام داده و سياست از ديدگاه اين فيلسوف اسلامي را بررسي كرده است. عليرضا صدرا در اين كتاب مي‌كوشد تا آن فرضيه را به كرسي اثبات بنشاند كه علم مدني از ديدگاه فارابي عبارت از علم شناخت و بررسي جامعه و سامان دهي و راهبرد آن و به زبان ديگر فلسفه سياسي است.

6.فارابي فيلسوف فرهنگ.رضا داوري اردكاني.انتشارات ساقي

رضا داوري اردكاني در سال 1354 كتابي با عنوان «فلسفه مدني فارابي» توسط«انتشارات شوراي عالي فرهنگ و هنر» منتشر مي‌كند كه بيست سال بعد و در سال 1374 با عنوان«فارابي» توسط«انتشارات طرح نو» باز منتشر مي‌شود. همين كتاب توسط«انتشارات ساقي» در سال 1382 با عنوان«فارابي فيلسوف فرهنگ» و در نهايت در سال 1389 با عنوان«فارابي معلم ثاني» توسط«انتشارات سخن» منتشر مي‌شود. به جز مقدمه‌ها و تكمله‌هايي كه داوري اردكاني بر چاپ‌هاي متاخر افزوده، اكثر مطالب تكراري و البته در نوع خود بديع است. براي پي بردن به بدعت سخن داوري اردكاني درباره فلسفه سياسي فارابي كافي است كه به فصول«آثار سياسي فارابي» و«مقام سياست در نظر فارابي» رجوع كنيد.

7.فارابي موسس فلسفه اسلامي.انتشارات انجمن شاهنشاهي فلسفه ايران

كتاب «فارابي موسس فلسفه اسلامي» براي نخستين بار در سال 1354 توسط«انتشارات انجمن شاهنشاهي فلسفه ايران» منتشر شد و پس از آن در دهه 60 چندين بار توسط«انتشارات پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي» تجديد چاپ و روانه بازار نشر كشور شده است. رضا داوري اردكاني در اين كتاب كه در واقع رساله دكتراي او در گروه فلسفه دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تهران است، به بحث جذابي در باب مقام مدينه فاضله فارابي در ميان ديگر اتوپي‌ها مي‌پردازد كه خواندني است و از خوانش آن نتايج زيادي مي‌توان در باب فلسفه سياسي فارابي گرفت. جدا از لحن نوشته رضا داوري اردكاني در اين كتاب، سعي او اين بوده است كه مراتب فلسفه و ديانت را در فلسفه سياسي فارابي توضيح دهد و تصريح كند كه اگر عقل فلسفي داعيه‌اي دارد كه مي‌تواند بر حقيقت ديانت احاطه پيدا كند، در دعوي خود محق نيست. چه اينكه فارابي در طرح فلسفه سياسي خود از ديانت مدد گرفته است.

 

به نقل از مهرنامه 

 

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]