تاریخ انتشار خبر: 24 اسفند 1393 - ساعت 11:54:55
شیاطین ( جن زدگان )

شیاطین ( جن زدگان )

شیاطین را سیاسی‌ترین رمان داستایفسكی دانسته‌اند، و این خصلت سیاسی بودن رمان از همان سطور آغازین مشهود است.

شیاطین ( جن زدگان ) / فیودور داستایقسکی / ترجمه ی سروش حبیبی
چاپ اول: بهار 1386 / انتشارات نیلوفر / 1019 صفحه / 12500 تومان

 

شیاطین را سیاسی‌ترین رمان داستایفسكی دانسته‌اند، و این خصلت سیاسی بودن رمان از همان سطور آغازین مشهود است. داستایفسكی در این رمان بسیار بلندپروازتر و جاه‌طلب‌تر از جنایت و مكافات و ابله است، و از نظر پیچیدگی محتوایی پرداختن به مسائل گوناگون در قالب یك رمان، فقط برادران كارامازوف را می‌توان با شیاطین قابل قیاس دانست.

داستایفسكی در این رمان نمايندگان وجوه گوناگون روح روسی را به جنگ هم می‌فرستد، و از این طریق تصویری كلی و جامع از روسیه قرن نوزدهم در اختیار خواننده‌اش می‌گذارد. شخصیت‌های داستایفسكی را در این رمان می‌توان مشابه مورچگانی دانست كه در یك لانه زندگی می‌كنند و بر اثر حادثه‌ای ناگهان بیرون می‌آیند. تصویر این مورچگان از بالا تصویر شگفت‌انگیزی است، كه دلوز و گاتاری هم به عنوان مثالی از نحوه رشد و بسط یافتن ریزوم به آن اشاره كرده‌اند. مورچگان، گیج و آشفته در جهات مختلف حركت می‌كنند، مرتب تغییر جهت می‌دهند و گاه حتی دور خود می‌چرخند، و در نقاط بسیاری از سطح به یكدیگر برخورد می‌كنند.

شخصیت‌های داستایفسكی در این رمان گویی همین مورچگان‌اند كه ناگهان از لانه‌شان، كه روسیه قرن نوزدهم باشد، بیرون می‌آیند و هر كدام به جهتی می‌روند تا خود و جامعه‌شان را نجات دهند. داستایفسكی استاد روایت نقاط تلاقی این مورچگان است، روایت لحظاتی كه مورچه‌ها در مسیر نامشخص خود به هم برخورد می‌كنند و پس از مكثی هر كدام به راه خود ادامه می‌دهند. شخصیت‌های داستایفسكی نیز در برخورد با یكدیگر است كه متحول می‌شوند، استحاله پیدا می‌كنند و در مسیری جدید به راهشان ادامه می‌دهند.

داستایفسكی با تسلط حیرت‌انگیزی این آشوب شگفت‌انگیز، و این شخصیت‌های آشفته و بلاتكلیف را هدایت می‌كند، آنان را در نقاط مختلفی در برابر هم قرار می‌دهد و از طریق این تقابل‌هاست كه علاوه بر خلق رمانی پیچیده و عالی، تصویری جامع و دقیق از جامعه روسیه نیمه دوم قرن نوزدهم ارائه می‌كند، تصویری كه به گفته بردیایف، از بهترین و دقیق‌ترین كتب تاریخی نیز فرسنگ‌ها فاصله دارد و بسیار بهتر از آنان می‌تواند معرف روح روس باشد. اما استادی داستایفسكی فقط در روایت استادانه نقاط تلاقی شخصیت‌های آثارش نیست، مسئله او بیش از تقابل شخصیت‌ها، پرداخت خود آنهاست.

مهم‌ترین ویژگی داستایفسكی در همه آثارش پیچیدگی عجیب و تا حد نامتعارف شخصیت‌های اوست. داستایفسكی برای هر شخصیت، حتی فرعی‌ترین و حاشیه‌ای‌ترین‌شان، انرژی بسیاری صرف می‌كند. از ورخاوینسكی و استاوروگین، كه شخصیت‌های اصلی شیاطین هستند، گرفته تا فیدكا، قاتلی فراری كه در صفحات اندكی از رمان حضور دارد، همه شخصیت‌ها به شیوه‌ای مثال‌زدنی چندبعدی و پیچیده‌اند. داستایفسكی در واقع شخصیت را نقطه‌ای می‌داند كه بخش قابل‌توجهی از انرژی‌های تاریخ و فرهنگ و سیاست در آن جمع می‌شوند. برای داستایفسكی شخصیت در حكم مانعی بر سر راه جریان تاریخ است، مانعی كه سیر یكنواخت تاریخ مدتی در پس آن متوقف می‌شود و پس از سرریز و از بین رفتن، دوباره سیر خود را پیش می‌گیرد. داستایفسكی در هر شخصیت سطوح گوناگونی را دخیل می‌داند، و از این نظر بسیار به كار نظریه‌پردازان ماركسیست ساختارگرا می‌آید.

داستایفسكی به وضوح فرد را محصول تاریخ می‌داند، و این رابطه‌ را از طریق وارد كردن سطوح گوناگون تاریخ به شخصیت داستانی‌اش نشان می‌دهد. در فلسفه داستایفسكی، اگر بتوان چنین چیزی را متصور شد، بدون در نظر گرفتن این سطوح گوناگون اندیشیدن به فرد و پرداختن شخصیت‌ها در یك اثر ادبی ناممكن است. انسان محصول تحولات تاریخی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و … در هر عصر است، و بدون در نظر گرفتن تاثیرات این عوامل بیرونی نمی‌توان تصویری عمیق و دقیق از شخصیت، و به تبع آن از تقابل شخصیت‌ها كه پدیدآورنده جامعه است، به دست داد. به این ترتیب است كه آثار داستایفسكی، به خصوص شیاطین كه سیاسی‌ترین كار اوست، تبدیل می‌شوند به بلوری چند وجهی، كه برای دركشان باید از تمام وجوه به آنها نگاه كرد. به همین دلیل است كه شیاطین، هرچند از جنایت و مكافات و ابله سخت‌خوان‌تر است و كندتر پیش می‌رود، اما به وضوح رمان عمیق‌تری است و توان به فكر واداشتن مخاطب در آن شگفت‌انگیز است. 
به نقل از کتابدوست

 

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]