تاریخ انتشار خبر: 25 بهمن 1394 - ساعت 17:31:24
بایدها و نبایدها

بایدها و نبایدها

این‌ کتاب‌ در برگیرنده‌ سلسله‌ مباحث‌ آیت‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ است‌ که‌ در این‌ جلسات‌ به‌ تفسیر و توضیح‌ آیات‌۱۰۲ تا۱۱۰ سوره‌ آل‌ عمران‌ و مبحث‌ بسیار ارزنده‌ و در عین‌ حال‌ به‌ فراموشی‌ سپرده‌ شده‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر می‌پرداخت.

این‌ کتاب‌ در برگیرنده‌ سلسله‌ مباحث‌ آیت‌الله‌ شهید دکتر بهشتی‌ است‌ که‌ بین‌ سالهای‌۱۳۴۹ تا۱۳۵۵ در جلسات‌ تفسیر قرآنی‌ که‌ در شامگاه‌ هر یکشنبه‌ با عنوان‌ کتاب‌ «مکتب‌ قرآن» تشکیل‌ می‌شده‌ ایراد گردیده‌ است.

دکتر بهشتی‌ در این‌ جلسات‌ به‌ تفسیر و توضیح‌ آیات‌۱۰۲ تا۱۱۰ سوره‌ آل‌ عمران‌ و مبحث‌ بسیار ارزنده‌ و در عین‌ حال‌ به‌ فراموشی‌ سپرده‌ شده‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر می‌پرداخت. بی‌ عدالتی‌یی‌ که‌ به‌واسطه‌ کج‌فهمی‌ها یا برداشتهای‌ سطحی‌ از یک‌ سو و اعمال‌ و اجرای‌ ناصحیح‌ این‌ اصل‌ در میان‌ مسلمین‌ از دگر سوی‌ بر این‌ تکلیف‌ مهم‌ و انسان‌ ساز روا گردیده‌ بسی‌ تأسفبار است. آنگاه‌ که‌ نقش‌ بنیادین‌ این‌ اصل‌ در شناخت‌ خیر و شر، پسندیده‌ و ناپسند، باید و نباید در نظر گرفته‌ شود، و آنگاه‌ که‌ کارکرد اجتماعی‌ آن‌ در سالم‌ سازی‌ محیط‌ اجتماعی‌ و فراهم‌ نمودن‌ زمینه‌ و شرایط‌ مناسب‌ برای‌ اعمال‌ انتخابگری‌ انسان‌ها فهم‌ شود، پیامدهای‌ زیانبار این‌ غفلت‌ و جهالت‌ بیشتر و بیشتر آشکار می‌گردد.

بحت‌ و گفتگو درباره‌ داوری‌های‌ اخلاقی‌ و ارزشی‌ انسان‌ در پاسخ‌ به‌ اینکه‌ باید چه‌ انجام‌ دهد و به‌ چه‌ کاری‌ مبادرت‌ نورزد، عمری‌ به‌ درازای‌ زندگانی‌ بشر دارد. بخش‌ مهمی‌ از فلسفه‌ اخلاق‌ و حکمت‌ عملی‌ را در تاریخ‌ اندیشه‌ بشر همین‌ بحث‌ به‌ خود اختصاص‌ داده‌ است.

دغدغه‌ و دل‌نگرانی‌ هر انسان‌ در تمامی‌ لحظات‌ زندگی‌ خود این‌ است‌ که‌ درست‌ را از نادرست‌ تمیز دهد و باید و نباید زندگانی‌ خویش‌ را بشناسد و راه‌ خویش‌ را از میان‌ هزارراهه‌هایی‌ که‌ در برابر او دام‌ و دامن‌ گسترانده‌ بیابد. این‌ از آن‌ روست‌ که‌ «انسان‌ موجودی‌ است‌ که‌ باید انتخابگر به‌ دنیا بیاید، انتخابگر بزرگ‌ شود، انتخابگر زندگی‌ کند، انتخابگر به‌ راه‌ فساد برود، انتخابگر به‌ راه‌ اصلاح‌ برود»(ص‌(۱۷۷ و این‌ خود طرح‌ کلی‌ جامعه‌ اسلامی‌ و چهارچوب‌ اعمال‌ قدرت‌ حکومت‌ اسلامی‌ را تعیین‌ می‌کند؛ چرا که‌ «تا لحظه‌ مرگ‌ هرگز نباید زمینه‌ انتخاب‌ از دست‌ انسان‌ گرفته‌ شود» و در نتیجه‌ «نظام‌ اجتماعی‌ و اقتصادی‌ اسلام‌ را، نظام‌ تربیتی‌ اسلام‌ را، نظام‌ کیفر و مجازات‌ و حقوق‌ جزایی‌ اسلام‌ را، نظام‌ مدنی‌ و حقوق‌ مدنی‌ و اداری‌ اسلام‌ را، همه‌ را باید پس‌ از توجه‌ به‌ این‌ اصل‌ شناخت. هر جا انسان‌ از انتخابگری‌ بیفتد دیگر انسان‌ نیست.»(ص‌(۱۷۸ اما اسباب‌ و عواملی‌ هستند که‌ همواره‌ این‌ انتخابگری‌ را مورد تهدید قرار می‌دهند: «انسان‌ اسلام‌ نه‌ زیر ضربات‌ تازیانه‌ تبلیغات‌ شهوت‌انگیز انتخابگری‌اش‌ را از دست‌ می‌دهد… و نه‌ زیر ضربات‌ کشنده‌ فقر و ناداری‌ و ضربات‌ مهلک‌ اقتصادی.»(ص‌(۱۷۷ و اینجاست‌ که‌ نقش‌ سازنده‌ و حیاتی‌ اصل‌ فراموش‌ شده‌ (و یا آمیخته‌ با فهمی‌ تنگ‌نظرانه‌ و محدود) امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر روشن‌ می‌شود.

واداشتن‌ به‌ پسندیده‌ (بدون‌ تحمیل) و بازداشتن‌ از ناپسند (به‌ دور از تجسس‌ و تفحص‌ غیر اخلاقی) ضامن‌ بقای‌ سلامت‌ جامعه‌ اسلامی‌ است. این‌ بیش‌ و کم‌ همان‌ مفهومی‌ است‌ که‌ در فرهنگ‌ امروز بشر، خصوصاً‌ آنجا که‌ به‌ مبارزه‌ با مفاسد اجتماعی‌ ناشی‌ از روابط‌ قدرت‌ مربوط‌ می‌شود، با عنوان‌ نقد اجتماعی‌ شناخته‌ شده‌ است. دامنه‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر به‌ همه‌ ساختارها و نهادهای‌ اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی‌ و سیاسی‌ جامعه‌ اسلامی‌ گسترده‌ است، چنانکه‌ لازمه‌ برخورداری‌ از حکومت‌ حق‌ و عدل‌ مشروط‌ است‌ به‌ رعایت‌ کامل‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر.

هر نوع‌ قدرتی‌ را که‌ شما در جامعه‌ فرض‌ کنید در معرض‌ خطر انحراف‌ از حق‌ است. این‌ شما و این‌ جامعه‌ هستید که‌ باید با توجه‌ به‌ اهمیت‌ و نقش‌ بسیار مؤ‌ثر صاحبان‌ قدرت‌ و کسانی‌ که‌ بر منصبهای‌ گوناگون‌ اجتماعی‌ تکیه‌ زده‌اند در سعادت‌ خود بکوشید.» گستره‌ این‌ اصل، به‌لحاظ‌ عاملان‌ اجرای‌ آن، همه‌ آحاد امت‌ اسلامی‌ هستند، چرا که‌ بنا به‌ نص‌ صریح‌ کتاب‌ و سنت، «فرد فرد شما باید بدانید راه‌ رسیدن‌ به‌ سعادت‌ و راه‌ رسیدن‌ به‌ حکومت‌ حق‌ و عدل‌ این‌ است‌ که‌ شما از طریق‌ امر به‌ معروف‌ و نهی‌ از منکر به‌ چنین‌ هدفی‌ برسید.»(صص‌۱۶۰-۱۶۱ )

محور جالب‌ توجه‌ دیگر در مجموعه‌ بحثهایی‌ که‌ در این‌ کتاب‌ آمده‌ است‌ مراتب‌ شناخت‌ معروف‌ و منکر است. دکتر بهشتی‌ برای‌ این‌ شناخت‌ مراحلی‌ برشمرده‌ است: علی‌ الاصول‌ خیر و شر همه‌کس‌فهم‌ و همه‌کس‌شناس‌ است؛ هر چند که‌ گاه‌ دارای‌ پیچیدگیهایی‌ است‌ که‌ اندیشه‌ورزی‌ بیشتر می‌طلبد و در خور ورزیدگان‌ عالم‌ و فکر و اندیشه‌ است، و گاه‌ در دایره‌ شناساییهایی‌ از زاویه‌ دید امام‌ صورت‌ می‌گیرد: همو که‌ چون‌ مسئولیت‌ رهبری‌ جامعه‌ را به‌عهده‌ دارد در محاسبه‌ جنبه‌های‌ مثبت‌ و منفی‌ هر تصمیم‌ باید از منظری‌ عام‌تر، مصالح‌ عامه‌ مسلمین‌ را نیز در نظر گیرد. چنانچه‌ ملاحظه‌ خواهد شد، مباحث‌ این‌ کتاب‌ مملو از برداشتهای‌ اصولی، همه‌سونگر و نظام‌مندی‌ است‌ که‌ درصدد پاسخ‌یابی‌ به‌ پرسشهای‌ زمان‌ ما از دین‌ است. این‌ مجموعه‌ شامل‌ پانزده‌ گفتار بوده‌ که‌ با وجود تلاش‌ فراوان، بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های‌ شهید دکتر بهشتی‌ تا زمان‌ انتشار کتاب‌ موفق‌ به‌ یافتن‌ نوارهای‌ پنج‌ جلسه‌ مفقود نشده‌ است. به‌ همین‌ دلیل‌ برخی‌ از جلسات‌ ناقص‌ می‌باشند.

در عین‌ حال، از آنجا که‌ شیوه‌ دکتر بهشتی‌ بر این‌ روال‌ بوده‌ است‌ که‌ معمولاً‌ خلاصه‌ مطالب‌ جلسات‌ پیشین‌ را در ابتدای‌ هر جلسه‌ باز گوید می‌تواند به‌عنوان‌ یک‌ مجموعه‌ کامل‌ مورد استفاده‌ قرار گیرد.

به نقل از تربیون

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]