تاریخ انتشار خبر: 25 مرداد 1395 - ساعت 18:03:54
رمانی درباره بنای حرم امام رضادر طول تاریخ

رمانی درباره بنای حرم امام رضادر طول تاریخ

«غریب قریب» عنوان مجموعه داستان دوجلدی «سعید تشکری» است که روایت ساخت‌وساز و تخریب حرم و مضجع شریف هشتمین امام همام در مشهد مقدس از زمان شهادت حضرت رضا (علیه‌السلام) تا دوره قاجار را روایت می‌کند. «غریب قریب» تنها کتاب روایی است که با زبانی ساده و درعین‌حال جذاب و گیرا بخشی از تاریخ شیعه را بیان می‌کند.

قبل از اینکه از کتاب بیشتر بخواهیم بدانیم، باید از راوی کتاب بدانیم. از سعید تشکری که این روزها از چنگ بیماری سختی رهایی یافته، اما همچنان درگیر دوره درمان این بیماری است. تشکری، زاده مشهد و تربیت ‌یافته هنرهای دراماتیک است. او را بیشتر نمایشنامه‌نویس و فیلم‌نامه‌نویس می‌شناسند. از او تابه‌حال چندین مجموعه نمایشنامه منتشرشده که دست‌مایه گروه‌های هنری نمایش در ایران است؛ اما یکی از فعالیت‌های جدی دیگر او نوشتن رمان است. کاری که به‌خوبی از عهده آن برمی‌آید و با قلم ساده و روان و گیرای خود هر مخاطبی را تا به انتها به دنبال خود می‌کشاند.

سعید تشکری اهل خراسان و ساکن مشهد است. جغرافیای اکثر رمان‌های وی خراسان و مشهد الرضاست. این خصوصیت اوست که در کتاب‌هایش وفادار به جغرافیای زیستی خویش است و از محدوده‌اش پا فراتر نمی‌گذارد. از جایی حرف می‌زند که آن را می‌شناسد و واقف به احوال مردمان سرزمینش است.

ادبیات در جغرافیای خراسان
«غریب قریب» نیز چون کتاب‌های ادبیات داستانی پیشین او دارای دو ویژگی برجسته است. نخست اینکه در همین جغرافیای خراسان روایت می‌شود و دوم محور تمام روایت‌ها حضرت رضا (علیه‌السلام) است. پیش‌ازاین رمان‌های «پاریس پاریس»، «ولادت»، «بار باران»، «هندوی شیدا» و حتی رمانی چون «مفتون و فیروزه» که روایت انقلاب اسلامی در خراسان است، با محوریت حضرت رضا (علیه‌السلام) نوشته و نگاشته شده است.

تشکری در «غریب قریب» از همان تکنیک قدیمی خویش بهره برده است. فصل‌بندی‌های کوتاه، کوبنده و پرکشش که از ذهن درام‌نویسی وی نشأت گرفته است. این هنرمندی در عرصه فصل‌بندی‌ها، ناظر به ذهن درام‌نویس اوست که از عرصه هنرهای نمایشی برآمده است. به همین جهت است که فصل‌بندی‌های کوتاه او، همراه با مقدمه، جریان درام داستان و مؤخره است و هیچ فصلی نیمه‌کاره و رها باقی نمی‌ماند.

در فصل نخست از کتاب نخست، داستان از وداع امام با نبی مکرم اسلام(صلی‌الله علیه و آله و سلم) و اهل‌بیتش در مدینه آغاز می‌شود. در این فصل تشکری با هشت بخش کوتاه از لحظه هجرت از مدینه تا شهادت را روایت می‌کند. هشت بخش بسیار کوتاه اما کافی و کامل. نویسنده در فصل دوم سراغ نوغانی‌ها می‌رود و عشق و ارادت نوغانی‌ها را به تمام و کمال روایت می‌کند. فصلی جذاب و عاشقانه.

شروع ساخت و ساز در بارگاه رضوی
فصل سوم روایت دوره سامانیان است. نخستین دوره از ساخت‌وساز حرم به دست ابومنصور عبدالرزاق توسی که سپهسالار خراسان است و تمام ارادتش را صرف ساختن بقعه مبارک امام می‌سازد. فصل چهارم روایت دوره غزنویان است. دوره‌ای که بقعه حضرت خراب شده است و سلطان محمود غزنوی در خواب پیامبر گرامی اسلام را می‌بیند که اشاره به دیوارهای خراب‌شده بقعه می‌کنند و پس‌ازاین خواب، سلطان محمود نسبت به بازسازی خرابی‌ها اقدام می‌کند. این اتفاق در سال 400 هجری است و «ابوبکر شهمرد» مأمور سلطان غزنه برای بازسازی بقعه حضرت در سناباد می‌شود.
در فصل پنجم تشکری به روایت ساخت‌وساز بقعه در دوره سلجوقیان می‌پردازد؛ آنجا که عبدالملک وزیر طغرل سلجوقی دستور به لعن آل محمد می‌دهد و جمع کثیری از علما را دستگیر و زندانی می‌کند و زیارت از بقعه حضرت رضا(علیه‌السلام) را ممنوع می‌کند. 50 سال بعد که انوشیروان زرتشتی به برکت وجود امام شفا می‌یابد، همراه ترکان خاتون که شفا یافته حضرت است در مجلس سلطان سنجر شرح‌حال خویش می‌گویند و سلطان سنجر برخلاف پیشینیانش عمل می‌کند.

چنگیز و خون‌هایی که در خراسان می‌ریزد
فصل ششم در زمان خوارزمشاهیان می‌گذرد. دوره‌ای که سلطان محمد خوارزمشاه دستور به ساخت‌وساز محراب‌هایی بیشتر فرمان داده است. فصل هفتم دوره چنگیزی‌هاست. دوره خون‌ریزی و درنده‌خویی و قتل و ویرانی؛ دوره‌ای که زائران و پناه‌آورندگان به امام در کنار مضجع شریفش قتل‌عام می‌شوند.
در فصل هشتم و فصل پایانی کتاب نخست، تشکری به روایت دوره ایلخانان می‌پردازد. آن زمان که خواجه‌نصیرالدین در دربار هولاکوخان به خدمت مشغول است و در ادامه در دوره غازان خان خون‌ریزی مجددی در حرم صورت می‌گیرد. این فصل تا 100 سال بعد از دوره چنگیز ادامه می‌یابد و در دوره سلطان محمد خدابنده به پایان می‌رسد.

ساخت مسجد به دستور گوهرشاد خاتون
اما در کتاب دوم، تشکری 4 فصل تیموری‌ها، صفوی‌ها، افشاریان و دوره قاجار را روایت می‌کند. بخش اعظم این کتاب در دوره تیموری‌ها روایت می‌شود. زمانی که گوهرشاد خاتون، به ساختن مسجدی در کنار حرم می‌پردازد و برای این کار قوام شیرازی را از شیراز به سناباد دعوت می‌کند تا در این مهم به او کمک کند. همزمان با گوهرشاد خاتون، پریزاد ندیمه او نیز به ساخت مدرسه‌ای برای طلاب و سادات در زمین کوچکی می‌پردازد که کنار دارالسیاده خریده است. این فصل، فصل توسعه حرم و آزادی زیارت و تبلور هنر ایرانی در حرم امام شهید است. از دیگر شخصیت‌های برجسته این فصل بایسنقر میرزا و شاهرخ‌اند.

در دوره صفوی‌ها نیز ارادت شاه‌طهماسب در حرم رضوی و قتل‌عام مسلمانان در مشهد و ساخت‌وساز مجدد در زمان شاه‌عباس صفوی روایت می‌شود. در همین دوره است که شیخ بهایی نیت می‌کند با نصب  حرزی خاص در حرم ایشان از ورود افراد ناباب به حرم جلوگیری کند که در رویایی صادقه با واکنش منفی امام رضا(علیه‌السلام) مواجه می‌شود. در دوره افشاریان هم نادرشاه به شوکت و جلالت حرم با مطلا کردن ایوان و صفه امیر علی شیر می‌افزاید. در همین دوره است که اسماعیل سقاخانه معروفش را به راه می‌اندازد.

به نقل از روزنامه صبح نو/یادداشت از مهدی بوشهریان

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]