تاریخ انتشار خبر: 20 آبان 1395 - ساعت 16:49:09
لف نیکالایویچ تولستوی

لف نیکالایویچ تولستوی

لف نیکالایویچ تولستوی (تالستوی) رمان­‌نویس و ادیب روسی (1828-1910) در خانواده‌­ای اشرافی و ثروتمند در دهکده یاسنایا پالیانا در 160 کیلومتری جنوب مسکو زاده شد، مادرش را در دو سالگی و پدرش را در نه سالگی از دست داد و به وسیله افراد دیگر خانواده و زیرنظر مربیان خارجی تربیت یافت.

لف نیکالایویچ تولستوی (تالستوی) به روسی: Лев Никола́евич Толсто́й رمان­‌نویس و ادیب روسی (1828-1910) لِف (لئون) تولستوی در  خانواده­‌ای اشرافی و ثروتمند در دهکده یاسنایا پالیانا Yasnaya Polyana در 160 کیلومتری جنوب مسکو زاده شد، مادرش را در دو سالگی و پدرش را در نه سالگی از دست داد و به وسیله افراد دیگر خانواده و زیرنظر مربیان خارجی تربیت یافت.

از منش و خوی نجیب­زادگان برخوردار شد و به سبب رفاه و ثروت به لذت‌های زندگی دل بست و از شور و احساس جوانی بهره­‌مند گشت. در 1844 در دانشگاه قازان Kazan به تحصیل زبان‌های شرق و حقوق پرداخت و در 1847 بی­‌آنکه مدرکی بدست آورد دنباله تحصیل را رها کرد و پس از تقسیم املاک خانوادگی به عیاشی پرداخت، اما روحیه ناآرام، او را به تجربه­‌های گوناگون و متضاد کشاند. د ر1851 به ارتش قفقاز وارد شد و در دفاع از شهر سواستوپول Sevastopol شرکت کرد.

اولین اثر ادبی تولستوی به این دوره تعلق دارد. اثری سه بخشی که بخش اول آن به نام کودکی Detstvo در 1852 انتشار یافت، بخش دوم آن به نام نوجوانی Otrochestvo در 1854 و بخش سوم با عنوان جوانی Junost در 1857. این اثر در واقع زندگینامه نویسنده است که او را در چهره قهرمان کتاب تجسم می­دهد، گاه لحظه­‌های زندگی و گاه اندیشه­‌ها و عقاید او را بیان می­کند. زندگی پسر جوانی از کودکی تا جوانی پیش چشم گذارده می‌شود، بی­آنکه با پیچ و خم‌های داستانی بیاموزد. نکته جالب توجه در این اثر تحلیل عمیقی از روح کودک است که در خلال آن اطلاعات گرانبهائی از شخصیت تولستوی بدست می­‌آید. این اثر به سبب صداقت و قدرت نویسندگی و طراوت کلام بلافاصله پس از انتشار با پیروزی بسیار همراه گشت.

تولستوی پس از آن در کتاب دیگری با عنوان قصه‌­های سواستوپول Sevastopolskie Razslazy (1855) زندگی خود را میان افسران ارتش، دلاوریهای سربازان و دفاع رشیدانه آنان را از شهر سواستوپول بیان می­کند. این اثر تولستوی را یکی از بزرگترین نویسندگان روسی به مردم شناساند. در 1855 پس از سقوط شهر سواستوپول تولستوی به سن­پترزبورگ رفت، مورد استقبال فراوان قرار گرفت و از آنجا به ملک شخصی در یاسنایا پالیانا بازگشت و از ارتش کناره­گیری کرد. داستان بوران Metel’(1856)  شب پرهیجانی را در میان برف و درکالسکه سر گشت‌ه­ای وصف می­کند و با بینش دقیق و هنرمندی خاص، خاطرات دوره کودکی را که به هنگام سفر از ذهن مسافر خواب­‌آلود و نگرانی می­گذرد، با سبکی شفاف و گویا شرح می­دهد.

بوران از بهترین آثار جوانی تولستوی بشمار آمد. تولستوی در این سالها دوبار به اروپا سفر کرد و در بازگشت، به هنگامی که فرمان آزادی غلامان و دهقانان از طرف تزار صادر شد، در ملک خود مدرسه­‌ای برای کودکان روستائی تأسیس کرد و برای آنان قصه­‌های خواندنی بسیار نوشت که شاهکار سادگی و صراحت بشمار می­‌آید. در 1862 تولستوی با دختر یکی از همسایگان به نام سوفیا Sofya که از پیش به او دل بسته بود، ازدواج کرد و اولین دوره زندگی مشترک را با نیکبختی و کامرانی گذراند که بعدها در کتاب آناکارنینا به صورت زوج خوشبخت منعکس شده است.

در 1862 کتاب قزاقها Kazaki منتشر شد که آن نیز حوادث زندگی نویسنده است به هنگام اقامت در خط دفاعی قفقاز. این اثر چه از نظر هنری، چه از نظر بیان اصول عقاید تولستوی شاهکار کوچکی بشمار آمد که نویسنده در آن مانند روسو زندگی ساده را در دل طبیعت می­ستاید و کراهت خود را از مظاهر تمدن آشکار می­‌سازد.

تولستوی در سفر دوم به اروپا شاهد مرگ برادرش بود که از بیماری سل درگذشت. منظره مرگ برادر پس از روزهای دردناک احتضار، تأثیر هولناکی در تولستوی برجای گذاشت و موجب تحرک فکریش میان دو قطب مرگ و زندگی و الهام­‌بخش او در ترسیم چهره وحشتناک مرگ در آثار مهمش چون جنگ و صلح Voyna I Mir (1864-1869) و آناکارنینا Anna Karenina در 1877 گشت. جنگ و صلح بزرگترین رمان در ادبیات روسی و از مهمترین آثار ادبی جهان شمار آمد. تولستوی در این اثر مهم به شیوه­ای بسیار کامل و برمبنای احساس بشردوستانه، حوادث اساسی زندگی را مانند تولد، بلوغ، ازدواج، کهولت، مرگ و جنگ و صلح بیان کرده است. این حوادث از طرفی بر زمینه وقایع بزرگ تاریخی آغاز قرن نوزده و لشکرکشی ناپلئون به روسیه و جنگ اوسترلیتز و حریق مسکو قرار گرفته است و از طرف دیگر تاریخ و جریان زندگی دو خانواده اشرافی روسیه را که بعضی از افراد آن با خود تولستوی مشابهت‌هائی دارند، شرح می­دهد. عظمت کتاب جنگ و صلح علاوه بر وسعت موضوع و کمال هنرمندی در بیان  نکته­‌های فلسفی و اخلاقی نهفته است که از جنبه روسی و در عین حال جهانی برخوردار است. در نظر تولستوی تنها روحیه نافذ سرداران و رهبران جنگ یا فنون جنگی نیست که در وقایع مهم  تاریخی باید مورد توجه قرار گیرد، بلکه روح توده مردم و نیروی اراده افراد است که در جهادی مشترک و مداوم متمرکز می‌شود و موجب پیروزی می­گردد. به­ عقیده تولستوی این وحدت در کاملترین شکل در روح ملت روس وجود دارد. مسأله دیگر مربوط به مرگ است و ایمان تولستوی را به این نکته نشان می­دهد که مرگ به خودی خود قسمتی طبیعی از زندگی است.

کتاب جنگ و صلح از طرف منتقدان چون حماسه­‌ای بزرگ مورد ستایش فراوان قرار گرفت و با شیفتگی مردم روبرو گشت، حتی داوران بسیار دقیق و سختگیر از بحث درباره ارزش آن ناتوان ماندند. تولستوی با وجود شهرت و افتخاری که در این دوره نصیبش گشت، به اضطرابی روحی دچار شد که هرگز از آن رهائی نیافت.

خود او درباره تغییر حالش می­نویسد: «دوست می­داشتم، مورد مهر و محبت قرار گرفته بود، فرزندان خوب داشتم و از سلامت و نیروی جسمانی و روحی برخوردار بودم و مانند دهقانی قادر به درو و ده ساعت­کار بلاانقطاع و خستگی ناپذیر بودم. ناگهان زندگیم متوقف شد، دیگر میلی در من وجود نداشت، می­دانستم که دیگر چیزی نیست که مورد آرزویم باشد، به گرداب رسیده بودم و می­دیدم که جز مرگ پیش رویم چیزی قرار ندارد، من که آنقدر تندرست و خوشبخت بودم، احساس کردم که دیگر نمی­توانم به زندگی ادامه دهم.»

تولستوی از آن پس در ورای هرچیز عدم را می­دید و تحت تأثیر این ضربه روحی، همه­‌چیز در نظرش رنگ باخت، حساسیت و بستگیش به چیزهای پرلطف زندگی، ناگهان به نفرت بدل شد و پیوسته تحت تلقین این اندیشه قرار گرفت که باید ساده زندگی کند و به مردم نزدیکتر شود. در ژانویه 1872 در ایستگاه راه­ آهن، زن جوانی خود را زیر چرخه‌ای قطار انداخت و علت آن مسأله عشقی اعلام شد. تولستوی که شاهد جسد غرق در خون زن زیبا بود، کوشید تا زنگی آن تیره روز را که قربانی شهوت و لذت جسمانی شده است، پیش چشم آورد. مدتها با اضطراب درباره این صحنه پرشور می­اندیشید و در ذهن خود موضوع داستانی را آماده می­کرد که منجر به خلق رومان آناکارنینا گشت. داستان پرده­‌ای نقاشی است از دنیای طبقه اشراف وتحلیلی روانی از گروه‌های مختلف افراد انسانی. آنا کارنینا زنی جوان از طبقه ممتاز جامعه است که بدون عشق با کارمندی عالی مقام ازدوج کرده و در خلال زندگی مشترک، عشق واقعی را در وجود جوانی به نام ورونسکی Vronsky یافته است.

تحرک داستان به جریان مراحل مختلف این عشق بستگی می­‌یابد. از طرفی مبارزه با نفس در راه وفاداری به شوهر و فرزند و از طرف دیگر چیرگی عشق که به فرار وی با جوان می‌­انجامد و سرانجام نگرانی و پشیمانی و اقرار به گناه که نشانه شرافتی بود که هنوز در قعر وجودش جای داشت و همین امر سبب خودکشیش گشت.  تولستوی مرگ آنا را در نتیجه عدم قدرت او در مبارزه با جامعه دانسته است. در کتاب آنا کارنینا زوج خوشبختی را نیز وارد داستان می­کند تا تعادل رمان حفظ شود. این زوج خوشبخت معرف زندگی سعادتمندانه خود نویسنده و همسرش است.

در کتاب جنگ و صلح سرنوشت در مراحل گوناگون تاریخی نمودار می­شود که نمائی نظامی و مخرب دارد و در آنا کارنینا تقدیر تنها  از راه شهوت نمایان می­گردد. رمان آنا کارنینا مردم پسندترین رمان تولستوی بشمار آمد و با ستایش و پیروزی فراوان همراه گشت، اما تولستوی از این امر احساس خشنودی نکرد و نوشت: «هنر دروغی بیش نیست و من دیگر نمی­توانم این دروغ زیبا را دوست داشته باشم.» در 1879 تغییر عقیده مذهبی تولستوی به حد کمال رسید. وی به این مسأله پی برد که قوانین مذهبی و کلیسائی با اندیشه­‌هایش تطابق ندارد و در کتاب اعتراف Ispoved (1882) ، سرخوردگی پیاپی خود را از زندگی آمیخته به لذت، مذهب قراردادی، علم و فلسفه بیان می­کند و تغییر روحی خود را در نوعی عرفان و زهد و ترک لذات دنیوی نمایان می­‌سازد و تنها لذت را در عشق به افراد انسانی و در سادگی زندگی روستائی می­داند. از آن پس خود را به صورت دهقانان درآورد، لباس آنان را در بر کرد و زندگی ساده برگزید، حتی به گیاهخواری دست زد.

سونات کریتزر Kreytserova Sonata (1889) سرآغاز سومین دوره زندگی تولستوی بشمار می‌­آید، دوره­‌ای که تحت تسلط بحران عمیق مذهبی و اخلاقی قرار گرفته است. این اثر از برجسته­‌ترین آثار این دوره است. قهرمان داستان با دختر جوانی ازدواج می­کند و بلافاصله متوجه می­شود که میان او و همسرش جز رابطه جنسی رابطه دیگری وجود ندارد، پس زندگی­شان رو به سردی می­رود، تا آنکه زن با نوازنده جوانی آشنا می­شود و سونات بتهوون که این دو عاشق با شور بسیار آن را اجرا می­کنند، بر علاقه­‌شان می­‌افزاید، کم کم حسادت در روح شوهر رخنه می­کند و سراسر زندگیش را آشفته می­‌سازد تا روزی که از راه می­‌رسد و جوان را در کنار زن خود می­‌بیند و در حالی نامتعادل با کارد زنش را می­کشد و به زندان می­افتد.

نویسنده چنین نتیجه می­گیرد که ازدواجی که تنها بر اساس جاذبه جنسی و از روی شهوت باشد، هیچگونه تفاهم و عطوفتی بوجود نخواهد آورد. داستان مرگ ایوان ایلییج Smert  Ivana Ilycha (1886) پرده نقاشی مسؤولیت مشترک افراد انسانی را موجب شکست دادن مرگ و مفهوم واقعی بخشیدن به زندگی می­داند.

از آثار مهم دیگر این دوره رومان رستاخیز Voskresenie (1899) است و آخرین اثر دوره خلاقیت و فعالیت ادبی تولستوی که آشکارا نبوغ هنری او را در خدمت اخلاق قرار داده است. این اثر از نظر وحدت موضوع و کمال ساختمان بر آنا کارنینا و حتی جنگ و صلح برتری دارد و در واقع هنر نویسنده در تجزیه و تحلیل روحی قهرمانان داستان به حد کمال رسیده است. در 1901 به سبب قسمت‌هائی از کتاب که نظر مغرضانه تولستوی را به کلیسای ارتدوکس آشکار می­کرد، موضوع طرد او از کلیسا مطرح شد و تولستوی چنین جواب داد: «صحیح است که من با عقاید کلیسای شما موافقت ندارم، اما به خدائی ایمان دارم که برای من، روح و عشق است و اساس همه چیز.» این پاسخ غرورآمیز در سراسر روسیه شیفتگی خاصی پدید آورد و فلسفه مذهبی و اخلاقی تولستوی را نشان داد. پس کاروان پیروان به ملک او براه افتاد، خانه­‌اش زیارتگاه مردم جهان شد و سیل بیانیه­‌ها وخطابه­‌ها و مدایح به سویش روان ­گشت. تولستوی نماینده مسلم خواست‌ها و آرزوهای نسل جوان و روشنفکر گشت و نفوذش به دورترین نقطه جهان کشیده شد، گاندی جوان که آثار او را می­خواند تحت نفوذ عقیده مبارزه منفی و آرام او قرار گرفت، اما تولستوی خود در این دوره از همه­‌چیز ملول بود، به دخترش گفت:«روحی سنگین دارم» و در یادداشت‌هایش نوشت:«حسرت فراوانی به رفتن دارم ... » پس در دل شب برخاست و به ایستگاه راه آهن رفت و نوشت:«روح من با همه قوا به دنبال استراحت و تنهائی است و برای فرار از ناهماهنگی آشکاری که میان زندگی که میان زندگی و ایمانم وجود دارد، باید بگریزم.» تولستوی در هفتم نوامبر 1910 چشم از جهان فرو بست و برای آرامش روحش هیچگونه تشریفات مذهبی انجام نگرفت.

شهرت و بقای تولستوی به سبب داستان‌های او بود که خود در آخرین دوره زندگی آنها را محکوم کرد، اما آثار فلسفیش که بیشتر به آنها دل بسته بود، در فراموشی فرو رفت. تولستوی آمیخته­‌ای از خصوصیت‌های متناقض بود، از سوئی دارای جسمی قوی و تمایلات حاد و از سوی دیگر بیزار از تمایلات جسمانی. موضوع داستان‌های او یا از زندگی خود او گرفته می­شد یا از زندگی دیگران. نظرش درباره مبارزه مسالمت­‌آمیز و لغو مالکیت، راهنمای دستگاه حکومت گردید، اما این واعظ خشمگین از آن رنج می­برد که نمی­توانست زندگی را با اندیشه خویش وفق دهد. می­خواست زاهد و پرهیزگار باشد، اما طبقه و خانواده اشرافی و پر توقع او لذت محرومیت را از او سلب می‌کرد. می­خواست لذت فقر را بچشد، اما نمی­توانست خانواده‌­اش را از لذت‌های مادی و رفاه محروم کند. می‌خواست تنها ماند، اما برتعداد مداحان و پیروانش افزوده می­شد. از همه چیز می­گریخت، اما شهرتش سراسر دنیای متمدن را فرا گرفته بود، می­خواست تبعید و محاکمه شود، اما تزار از او حمایت می­کرد. بدین­ طریق چیزهائی را مانند شکنجه، فقر، اضطراب، زندان، تبعید که داستایفسکی، بی­‌آنکه بخواهد، با آنها دمساز بود برای تولستوی دور از دسترس باقی می­ماند. تولستوی به سبب ترسیم دنیای معاصر و معرفتش درباره عالم محسوس و ملموس و توجهش به مسائل انسانی و هنر داستان­نویسی، مرد بزرگ و رمان­‌نویس برجسته و ممتاز روسیه در قرن نوزدهم بشمار می­‌آید.

خلق رومان طولانی و پر حادثه به وسیله تولستوی، نفوذی عظیم بر رمان­‌نویسان دیگر برجای گذارد.

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]