تاریخ انتشار خبر: 31 ارديبهشت 1396 - ساعت 13:20:08
قرآن و چالش اختلاف در جامعه

قرآن و چالش اختلاف در جامعه

در این کتاب سیزده عامل از مهم‌ترین علل و عوامل اختلاف در جامعه، با استناد به آیات و تعالیم قرآن کریم، معرفی و تبیین شده است؛ به‌گونه‌ای که مجموعه‌ای جامع و مانع از علل و عوامل اختلاف را پیش روی مخاطب قرار داده است.

یکی از معضلات بسیار مهم جامعۀ اسلامی، به‌ویژه در عصر کنونی، بروز اختلاف در میان مسلمانان و درگیری و نزاع در امت اسلامی است که جز عقب‌ماندگی و ویرانی و کشتار، ارمغانی برای مسلمانان نداشته است. به‌راستی چرا جامعه‌ای که دین پیامبر خاتم صلی‌الله‌علیه‌وآله را پذیرفته و گنجینۀ معارف وحیانی و وحدت‌بخش قرآن کریم را با خود دارد، تا این حد در آتش اختلاف و نزاع می‌سوزد؟ این اختلافات چه پیامدهایی را بر امت اسلامی تحمیل کرده است؟ راه برون‌رفت از این اوضاع نابسامان و بازگشت به سرزمین آرامش و برادری قرآنی و اسلامی چیست؟

فرج‌الله میرعرب، عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، با مراجعه به قرآن کریم که مهم‌ترین نسخۀ شفابخش جامعۀ بشری است، باتکیه‌بر آرای برجسته‌ترین مفسران قرآن کریم که دارای اندیشه‌های اصلاح‌گرایانۀ اجتماعی بوده‌اند، در پی پاسخ به سؤالات فوق برآمده است. کتاب قرآن و چالش اختلاف در جامعه ‌اثری پژوهشی است که آرای تفسیری و اجتماعی علامه طباطبایی (صاحب تفسیر المیزان)، سید قطب (صاحب تفسیر فی ظلال القرآن)، محمد طاهر ابن‌عاشور (صاحب التحریر و التنویر) و علامه فضل‌الله (صاحب تفسیر من وحی القرآن) را با هدف بررسی مسئلۀ اختلاف در جامعه، مطالعه و تدوین کرده است.

نکتۀ مهم در این کتاب، استفادۀ بجا و گسترده از آیات قرآنی و تفاسیر آن‌ها در بیان مسائل و مباحث مدنظر است. مؤلف با دوری از اطناب و نکات حاشیه‌ای، پس از بیان اصل مسئله، جوانب مختلف آن را از منظر مفسران اجتماعی پیش‌گفته بیان کرده است. مطالب کتاب به‌صورتی منظم و مدون و به‌دور از پیچیدگی بوده و کتاب از ساختاری منسجم برخوردار است که مخاطب را در خوشه‌چینی معرفتی از مطالب یاری می‌کند.

این کتاب پس از شرح مختصری از زندگانی و شخصیت مفسران مدنظر، وارد کلیات بحث شده و معنا و اقسام اختلاف را بیان کرده است؛ اختلافاتی که بسیاری از آن‌ها جزو طبیعت جامعه‌ای پویا بوده و حتی سبب حرکت و رشد و بالندگی اجتماعی خواهد شد. اما برخی اقسام اختلاف در جامعه، از این دایره بیرون بوده و نه‌تنها کمکی به پیشرفت و سرزندگی جامعه نمی‌کند، بلکه مقدمات عقب‌ماندگی و انزوا و فروپاشی جوامع را مهیا خواهد ساخت. در این بخش از کتاب، با معرفی اقسام اختلاف و پیشینه و روند اختلاف در جامعه بشری و همچنین در امت اسلامی، حدود اصلی مسئله آشکار شده و اختلاف مذمومی که به‌عنوان معضلی مهم، محور مباحث کتاب قرار گرفته، مشخص می‌شود. علاج هر بیماری در گروِ یافتن ریشه‌ها و عوامل اصلی بروز آن است؛ ازاین‌رو تا زمانی که عوامل اصلی و ریشه‌ای بیماری شناخته نشود، امکان حرکت در مسیر بهبود و درمان قطعی فراهم نخواهد آمد و چه‌بسا با درک غلط از علل چالش‌ها و بیماری‌های اجتماعی، تدابیری به‌کار گرفته شود که اثر عکس داشته باشد و به تشدید بیماری منجر شود.

در این کتاب سیزده عامل از مهم‌ترین علل و عوامل اختلاف در جامعه، با استناد به آیات و تعالیم قرآن کریم، معرفی و تبیین شده است؛ به‌گونه‌ای که مجموعه‌ای جامع و مانع از علل و عوامل اختلاف را پیش روی مخاطب قرار داده و او را وامی‌دارد که با تفکر در این معارف قرآنی و سنجش دقیق جوامع کنونی، عوامل بیان‌شده در این کتاب را با اوضاع حاکم بر این جوامع تطبیق داده، ریشه‌ها و منافذ بروز اختلاف مذموم را در عصر حاضر واکاوی کند. مؤلف در بیان پیامدهای شوم اختلاف در جامعۀ اسلامی، ده پیامد را از آیات قرآنی استخراج کرده و عبارات مفسران مدنظر را ذیل هریک از آن‌ها نقل کرده است. ارائۀ موارد متعدد و متنوع ذیل هریک از فصول کتاب، حاکی‌از تتبع مؤلف در آیات قرآنی و کتب تفسیری بوده که باتوجه‌به پژوهش‌ها و آثار دیگر وی در این موضوع، از تسلط نسبی مؤلف بر موضوع کتاب حکایت دارد.

نکتۀ مهم دیگر در این کتاب آن است که مؤلف علاوه بر بیان زوایای مختلف اختلاف مذموم و تبیین ریشه‌ها، عوامل و پیامدهای شوم آن، به‌خلاف برخی آثار، فقط به بیان معضل بسنده نکرده و کوشیده است در فصل پایانی کتاب نیز مانند فصول ابتدایی، با پژوهش و تلاش علمی، راه‌های قرآنی و علمی را برای درمان این بیماری و معضل اجتماعی پیش روی مخاطب قرار دهد. بنابراین در فصل پایانی کتاب، پس از بیان نکاتی درمورد رفع اختلاف، نُه عامل مهم از عوامل رفع اختلاف و بازگشت به وفاق را مطرح کرده است که این نه عامل در قرآن کریم به‌عنوان راه‌های رهایی از اختلاف یا پیشگیری از آن معرفی شده است. تربیت بر اساس معارف الهی، حق‌گرایی (دوری از خودخواهی و لج‌بازی)، رهبران دینی دانا و متواضع، امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر و جنگ و جهاد اصلاحی، ازجمله عوامل رفع اختلاف و بازگشت به وفاق است که باتکیه‌بر آرای مفسران اجتماعی قرآن بحث و بررسی شده است.

این کتاب را می‌توان اثری پژوهشی‌قرآنی در زمینۀ حل معضل تفرقه و اختلاف در جوامع اسلامی قلمداد کرد که باتکیه‌بر آرای مفسرانِ مقبول همۀ مذاهب اسلامی و با خوشه‌چینی از بوستان نورانی قرآن کریم، در پی ارائۀ راه‌هایی برای برون‌رفت از وضع اختلاف در جامعۀ اسلامی است.

کتاب قرآن و چالش اختلاف در جامعه با قلم شیوا و روان فرج‌الله میرعرب، در ۲۰۸ صفحه به‌همت انتشارات معارف به زیور طبع آراسته گردیده که قابلیت ترجمه به سایر زبان‌ها را نیز داراست.

یادداشت از احمد ربیعی فر

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]