تاریخ انتشار خبر: 17 خرداد 1396 - ساعت 09:40:01
تفسیر روایی جامع

تفسیر روایی جامع

هدف از تاليف كتاب حاضر، تبيين مباني نظري تفسير روايي جامع است تا با بهره گيري از اين مباني، كتابي تفسيري با عنوان « پرتوي از تفسير اهل بيت عليهم السلام » تدوين، و توسط موسسه ي دار الحديث منتشر گردد.

در كنار روش هاي متعدد تفسيري، يكي از روش هايي كه در كتبي مانند « الصافي في تفسير القرآن » ، « البرهان في تفسير القرآن » ، « تفسير نور الثقلين » ، « كنز الدقائق و بحر الغرائب » ، و ... از آن بهره برده شده ، تفسير آيات به كمك روايات است.

در اين نوع تفسير ، كه مي توان آن را كهن ترين گونه ي تفسير قرآن دانست ، مفسر براي روشن نمودن مفهوم آيات الهي و مقصود خداوند، از سخنان و سيره ي معصومين عليهم السلام كه خود، آنها را پذيرفته، به عنوان مهم ترين منبع بهره مي جويد.

در همين راستا نيز كتاب دو جلدي تفسير روايي جامع ، توسط عبد الهادي مسعودي تاليف و در سال 1395 شمسي به همت سازمان چاپ و نشر موسسه علمي – فرهنگي دار الحديث به چاپ رسيده است.

اين اثر از آنجا كه حاصل تدريس چند بارۀ نویسنده در دانشگاه قرآن و حديث، و بازخواني چند باره است، به صورت درس نامه نگارش يافته و در پايان هر درس نيز چكيده ي مطالب موجود در آن درس، ‌و پرسش هايي كاربردي براي آزمودن مخاطب در نظر گرفته شده است.

هدف از تاليف اين كتاب، تبيين مباني نظري تفسير روايي جامع است تا با بهره گيري از اين مباني، كتابي تفسيري با عنوان « پرتوي از تفسير اهل بيت عليهم السلام » تدوين، و توسط موسسه ي دار الحديث منتشر گردد.

نگارنده در مجلد اول اين اثر، ابتدا مقصود خود را از تفسير روايي جامع، تبيين كرده  و پيشينه و گستره ي اين نوع از تفسير را از پيش روي مخاطب گذرانده است.

به گفته ي مولف، اين نوع از تفسير با تفسير روايي محض تفاوت دارد؛ در تفسير روايي جامع، هم از احاديث ناظر به آيات قرآن استفاده مي شود و هم تلاش ژرف، فراگير و عالمانه اي براي گرد آوري همه‌ي قرينه‌ها و فهم دقيق و همه جانبه ي آن ها صورت مي گيرد؛ در حالي كه در تفسير روايي محض تنها روايات ناظر به آيات قرآن كريم در كنار هم جمع آوري مي گردد و معمولاً هيچ فعاليت خاص ديگري در ذيل اين روايات انجام نمي شود.

در ادامه ي مطالب، كاركرد هاي روايات تفسيري  ناظر به ظاهر قرآن ، اعم از تبيين واژگان ، توضيح مفاهيم كليدي، بيان مصداق، تبيين حكمت، تقييد مطلق و تخصيص عام، توضيح اشارات، تبيين متشابهات و ... معرفي شده و به تعريف و ذكر نمونه هايي حول مساله ي تأويل، جري و تطبيق پرداخته است.

همچنين مباني تفسير روايي جامع، مانند اعتبار سنت، وضعيت روايات تفسيري ضعيف و كاربرد هاي آن و ... نيز در اين اثر مورد توجه قرار گرفته و روش نظري و عملي اين تفسير به صورت مرحله بندي و كاربردي با ذكر نمونه و مثال تبيين شده است.

بر طبق مطالب كتاب، براي محقق شدن تفسير روايي جامع، مراحل ذيل به ترتيب در نظر گرفته شده است:

  1. قطعه بندي منطقي متن مورد تفسير متناسب با هدف مفسر
  2. تشخيص اوليه ي مفهوم كانوني در ميان قطعه هاي معنايي براي تمر كز تحقيق روي قطعه ي اصلي متن
  3. واژه شناسي مفردات آيه
  4. اصطلاح شناسي خصوصا اصطلاحات مجازي
  5. ساختار شناسي آيه و فهم تركيب نحوي و بياني آيه
  6. سياق شناسي متني و مقامي با تكيه بر روايات سبب نزول و اطلاعات تاريخي و محيطي
  7. گردآوري آيات هم مضمون و مرتبط در سراسر قرآن
  8. يافتن روايات ناظر به آيه اعم از روايات تفسيري و تطبيقي و تاويلي
  9. حل اختلاف احتمالي و دورني يافته ها و قرينه ها با هم
  10. بهره گيري از كوشش هاي مفسران و علماي ديگر

در بخش پاياني مجلد اول نيز به منابع متقدم و متاخر تفاسير روايي شيعه و اهل سنت اشاره، و معرفي مختصري نسبت به هر يك بيان گرديده است.

دغدغه ي مولف در مجلد دوم، آسيب شناسي تفسير روايي بوده و به همين سبب ابتدا آسيب هاي كتب تفسير روايي را بررسي نموده است؛ آسيب هايي مانند ضعف سند و طريق تفاسير روايي متقدم شيعه ؛ ضعف برخي منابع اصلي مورد استناد اين كتب ؛ بهره گيري از برخي روايات نا مقبول ؛ داستان سرايي ؛ نبود روايات تفسيري براي برخي آيات ؛ نبود تحليل ؛ و ...

نگارنده در مرحله ي بعد به تبيين آسيب هاي محتوايي در تفاسير روايي پرداخته و تصحيف، افتادگي‌ها، ادراج، اسباب نزول ساختگي، افسانه سازي، تطبيق و تاويل نا روا، روايات ساختگي و ... را از جمله ي اين دسته از آسيب ها برشمرده است.

آسيب هاي مبنايي و روشي در روايات تفسيري نيز آخرين موضوعي است كه در اين اثر بدان اشاره شده و مبناي اكتفا به احاديث، تساهل در پذيرش روايات، عدم مراجعه به دانش ها و منابع مرتبط ، همسان پنداري تفسير و تطبيق و تاويل ، و ... از جمله ي اين آسيب ها در نظر گرفته شده است.

از نقاط قوت اين اثر جامعيت نگاه مولف به موضوع مورد بحث است؛ علاوه بر تبيين جامع مباني، منابع، روش ها، و آسيب‌هاي تفسير روايي جامع، عدم تعصب نگارنده بر روايات ، آنچنان كه اخباريون در اين گونه از موضوعات به اين تعصب پايبندند،‌ سبب شده تا قدرت اقناع مخاطب در اين كتاب بالا رود. همچنين سير منطقي ، مرحله اي و منظم مطالب مطروحه، به مخاطب ياري مي رساند تا درك بهتري از موضوع داشته باشد. از سوي ديگر بهره گيري گردآورنده از حدود سيصد منبع با درجات مختلف اعتبار نيز حكايت از نگارش عالمانه و محققانه ي كتاب دارد. تمامي اقشار تحصيلكرده ي جامعه مي توانند از مطالب اين اثر بهره ببرند.

کتاب «تفسير روايي جامع» نوشتۀ «عبد الهادي مسعودي» در قالب دو مجلد و 574 صفحه نوشته شده و توسط «سازمان چاپ و نشر موسسه علمي-فرهنگي دار الحديث»  منتشر گردیده است.

یادداشت از محمدحسن فرمانی

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]