تاریخ انتشار خبر: 01 مهر 1397 - ساعت 15:36:35
معرفی کتابی درباره نهضت اباعبدالله که نویسنده‌اش مرجع تاریخی شهید مطهری بوده است

معرفی کتابی درباره نهضت اباعبدالله که نویسنده‌اش مرجع تاریخی شهید مطهری بوده است

یکی از چالش‌های روایت وقایع کربلا به‌ویژه در قالب مرثیه‌سرایی و «روضه‌خوانی»، موضوع استناد و موثق بودن آن بوده است.

اصطلاح «روضه‌خوانی» اساساً از کتابی با عنوان «روضه‌الشهدا» اثر ملاحسین کاشفی گرفته شده که در سال‌908 هجری قمری تألیف شده است. کتابی که شهید مطهری در کتاب حماسه حسینی آن را به باد انتقاد می‌گیرد و سست بودن بسیاری از اطلاعات تاریخی آن را نشان می‌دهد. اما جریان خرافه‌ستیزی و افسانه‌زدایی از عاشورا ریشه‌های دیگری جز بیانات شهید مطهری داشته است. مرحوم میرزای نوری کتاب ارزشمند لؤلؤ و مرجان را برای مبارزه با این روند نگاشته است و شاگردان او همچون آقایان سید‌محسن امین‌عاملی، محدث قمی، شیخ محمد‌باقر آیتی و برخی دیگر نهضت تحریف‌ستیزی و خرافه‌زدایی از فرهنگ عاشورا را  ادامه می‌دهند. مرحوم حجت‌الاسلام دکتر محمد‌ابراهیم آیتی‌بیرجندی هم یکی از شخصیت‌های بسیار تأثیرگذار در نهضت اصلاح فرهنگ عاشوراست.
این محقق دینی و تاریخ‌پژوه که در سال‌1340 موفق به اخذ درجه دکترا در رشته معقول و منقول از دانشگاه تهران شده است، آثار بسیاری را در حوزه تاریخ صدر اسلام و به‌ویژه تاریخ عاشورا نوشته است. شهید مطهری درباره این اندیشمند چنین اظهار نظری کرده است: «من هرگز عادت ندارم و به یاد ندارم از یک آدم زنده معاصر و از کسی تمجید و تعریف کرده باشم. شما هم از من نشنیده‌اید که در منبر از کسی تعریف کرده باشم. من که هرگز یادم نمی‌آید که چنین کاری کرده باشم  ولی نمی‌دانم یک حس درونی من را وادار کرد که در سه، چهار سال پیش در شب یازدهم محرم که در انجمن اسلامی مهندسین سخنرانی می‌کردم، از یک نفر خطیب متقن و سیّدالقوم که می‌شود به آن اعتماد کرد، افتخار عصر و زمان است، از مرحوم آقای آیتی اسم بردم.
 من در آنجا آن وقتی که زنده بوده این حرف را زدم که در تاریخ صد ساله نخست اسلام مرحوم آیتی نظیر ندارد. تازه من خیلی احتیاط کردم و کم گفتم که تاریخ صد ساله نخست و شاید بیشتر.
 من این افتخار را دارم که قدرش را می‌دانستم و بارها هم گفته‌ام، یکی از مراجع من در تاریخ اسلام مرحوم آیتی بود. هر وقت در یک نکته تاریخی مربوط به صدر اسلام گیر می‌کردم، شماره تلفن آقای آیتی را می‌گرفتم. آقای آیتی فلان قضیه در تاریخ چگونه است، من نتوانستم آن را پیدا کنم.
برای من کتابخانه زنده و بدون زحمتی بود؛ بدون این‌که بخواهم به قفسه‌ای مراجعه کنم، کتابی باز کنم. فقط کافی بود یک موضوع را مطرح کنم و صدای آقای آیتی را بشنوم و جوابم را بدهد.» (نقل از مقدمه علی اکبر غفاری بر کتاب «بررسی تاریخ عاشورا» استاد آیتی)
مهم‌ترین کتاب‌های آیتی درباره نهضت امام حسین؟ع؟ «سرمایه سخن» و «بررسی تاریخ عاشورا» است که اثر دوم بسیار جامع‌تر و مستندتر است. «بررسی تاریخ عاشورا» حاصل مجموعه هفده سخنرانی مرحوم آیتی در سال‌های 1343-1342 شمسی در ایام محرم و اربعین در رادیو ایران است و «سرمایه سخن» مواد سخنرانی برای خطبای مذهبی به‌منظور بهبود بضاعت علمی سخنوران دینی بوده است. محتویات این دو کتاب و مقالات دیگری از استاد آیتی اکنون در کتابی به نام «روایت عاشورا» با ویراستاری، تلخیص، فهرست‌سازی و استخراج منابع آیات و احادیث و روایت‌های تاریخی توسط حجت‌الاسلام مهدی انصاری قمی توسط انتشارات «کتابستان معرفت» منتشر شده است.
گفتارهای مرحوم آیتی در باره عاشورا ، از چند جهت ممتاز و شایسته تحسین و بسیار ارزشمند است: نخست از جهت مستند صحبت کردن . ایشان در همه زمینه‌ها،  به‌خصوص در توصیف و گزارش رخدادهای واقعه عاشورا  که معمولاً با تسامح بسیار سخن گفته می‌شود، مقید به مستند سخن گفتن بوده است و یادداشت‌های ایشان در کتاب «سرمایه سخن» گواه این حقیقت است . چیزی که قبل از ایشان تقریباً مغفول بوده است و امروزه هم چندان معمول نیست و خطبا و وعاظ در توصیف واقعه عاشورا به مطالبی افواهی که مشهور بوده‌اند، اکتفا می‌کردند و می‌کنند و کمتر به خود زحمت می‌دهند که به منابع مکتوب و به‌ویژه منابع دست اول تاریخی مراجعه کنند .
دوم استناد به منابع معتبر مرحوم آیتی در آغاز گفتارهایش در بررسی تاریخ عاشورا بر لزوم استناد به منابع قرن سوم و چهارم که کمتر به خرافه و تحریف آلوده شده‌اند، تأکید دارد .
ویژگی سوم گفتارهای مرحوم آیتی در باره عاشورا ، بعد تحلیلی ایشان بر اساس منابع تاریخی است که این هم قبل از ایشان ‌کمتر سابقه داشته است و بیشتر خطابه‌ها مطالب عاطفی و فضایلی و آمیخته با اغراق و گزافه‌گویی بوده است و به تحلیل اهداف و رفتارهای امام حسین؟ع؟، یاران، و دشمنان و نیز رفتار اسرای کربلا کم‌توجه می‌شده است .
ویژگی چهارم دکتر آیتی، اطلاع جامع و دقیق ایشان از جزئیات رخدادهای صدر اسلام و نیز شناخت دقیق افراد و نسب و خصوصیات و موضع و عملکرد این افراد است.
کتاب «روایت عاشورا و مناسبت‌های محرم و صفر» در 797‌صفحه و 42‌بخش تنظیم شده است. البته فونت درشت نوشته‌های کتاب از طرفی باعث شده است که حجم کتاب بالا برود اما آن را خوش‌خوان‌تر کرده است. 
مقدمه استاد علی‌اکبر غفاری که در سال‌1347 بر کتاب بررسی تاریخ عاشورا نوشته شده است به کتاب «روایت عاشورا» اضافه شده و به آن غنا بخشیده است.
یکی از دشواری‌های مستند سخن گفتن در باب ماجرای کربلا، تعدد منابع و در دسترس و قابل فهم نبودن آن برای عموم مردم و به‌ویژه مداحان و مرثیه‌خوانان و منبری‌ها بوده‌است.
 در این میان کتاب «روایت عاشورا» می‌تواند این خلأ را پر کند. کتابی که توسط یکی از پژوهشگران تراز اول تاریخ اسلام به نگارش درآمده و مورد وثوق بسیاری از اندیشمندان معاصر نیز بوده است.
 به جرأت می‌توان گفت داشتن چنین کتابی در قفسه کتاب و رجوع به آن برای هر کسی که به‌نحوی با تبلیغ معارف دین و تاریخ اسلام و عاشورا در ارتباط است، از نان شب واجب‌تر است.
در پایان با هم بخشی از این کتاب ارزشمند را با عنوان «وصیت‌نامه سیدالشهدا» می‌خوانیم: امام حسین؟ع؟ برای بیرون رفتن از مدینه آماده گشت و شبانه برای وداع سر قبر مادر و برادرش امام حسن رفت و صبح به خانه برگشت. 
سپس برادرش، محمد بن حنفیه، نزد او آمد و حسین؟ع؟ این وصیت را برای برادرش نوشت؛ این وصیت حسین‌بن‌علی‌بن‌ابیطالب به برادر خود محمد‌بن حنفیه است. حسین به راستی شهادت می‌دهد که هیچ معبود بحقی جز خدای یگانه بی‌شریک نیست و محمد بنده و پیامبر اوست که حق، او را از جانب خود فرستاده است. 
بهشت و دوزخ حق است و قیامت بی‌‌هیچ تردیدی خواهد آمد و خدا هر که در قبرهاست برانگیزد. من از روی هوس و سرکشی و تبهکاری و ستمگری قیام نکردم، تنها به انگیزه سامان‌بخشی در امت جدم برخاستم، می‌خواهم به نیکی‌ها فرمان دهم و از بدی‌ها بازدارم و روش جد خود و پدرم علی‌بن‌ابیطالب را دنبال کنم. 
هر کس دعوت مرا از آن رو که حق است پذیرفت خدا به حق نزدیک‌تر است (و پاداشش با اوست) و هر کس دعوت مرا نپذیرفت، صبر می‌کنم تا خدا میان من و این مردم بحق داوری کند که او بهترین داوران است. برادرم! این وصیتم به تو است و توفیق من جز از خدا نیست، بر او توکل دارم و بازگشتم به سوی اوست.

به نقل از روزنامه صبح نو

نظرات شما
[کد امنیتی جدید]